ფსონები დადებულია: რას ცვლის ახალი კანონი კაზინოების შესახებ საქართველოში

ფსონები დადებულია: რას ცვლის ახალი კანონი კაზინოების შესახებ საქართველოში

საქართველოს ხელისუფლებამ სათამაშო ბიზნესისთვის წესები შეasუბუბუქა, მიუხედავად იმისა, რომ სულ რაღაც ოთხი წლის წინ ლუდომანიასთან საბრძოლველად ისინი გაამკაცრა. ცვლილებები, რომლებიც პარლამენტმა 28 ოქტომბერს დაჩქარებული წესით დაამტკიცა, კაზინოებს ქვეყნის მოქალაქეების მონაწილეობით საერთაშორისო ტურნირების ჩატარების უფლებას აძლევს. კანონი მოულოდნელი აღმოჩნდა საპატრიარქოსთვისაც. ეკლესიის გარდა, წინააღმდეგობით გამოვიდნენ ოპოზიცია და საზოგადოებრივი ორგანიზაციებიც. თუმცა პრემიერ-მინისტრმა ირაკლი კობახიძემ განაცხადა, რომ ფართო დისკუსია „არ იყო საჭირო“, ვინაიდან არაფერი განსაკუთრებული არ მომხდარა.

შესწორებები ლიცენზირებულ კაზინოებს უფლებას აძლევს, საერთაშორისო აზარტული ტურნირები როგორც საკუთარ დაწესებულებებში, ისე მის ფარგლებს გარეთ ჩაატარონ. საერთაშორისოდ ითვლება ტურნირი, რომელშიც მონაწილეთა არანაკლებ 80% უცხოელია, დარჩენილი 20% კი შესაძლებელია საქართველოს მოქალაქე იყოს. ასეთ ტურნირებზე ნებართვა წელიწადში 100ლარი (დაახლოებით 38 ათასი აშშ დოლარი) ღირს. მისი პირობების დარღვევისთვის ორგანიზატორებს 50 ათასი ლარით აჯარიმებენ, ნებართვის გარეშე ჩატარებული ტურნირისთვის კი — 150 ათასი ლარით.

მთავარი შეღავათი უმსხვილეს ტურნირებს ეხება. თუ საპრიზო ფონდი 3 მილიონ ლარს (1,15 მილონ აშშ დოლარს) აჭარბებს და სათამაშო მაგიდა მხოლოდ ტურნირისთვის გამოიყენება, კაზინო ამ მაგიდაზე სათამაშო ბიზნესის მოსაკრებელს არ იხდის. ასეთი ტურნირების ჩატარების უფლებას მხოლოდ კაზინოების მოქმედი ლიცენზიის მფლობელები იღებენ. მათთვის კანონი საკუთარი დარბაზების მიღმა შემოსავლის ახალ ფორმატს ხსნის და ყველაზე ძვირადღირებულ ღონისძიებებზე ხარჯებს ამცირებს.

„ქართული ოცნების“ კანონპროექტის ავტორები ამას ტურიზმის განვითარებით ხსნიან: მათი თქმით, საერთაშორისო პოკერის ტურნირები უცხოელებს მოიზიდებს და ეკონომიკას გამოაცოცხლებს. მათ არ გამოუქვეყნებიათ გათვლები იმის შესახებ, თუ რა თანხას გამოიმუშავებს ამით სტრუქტურა და ბიუჯეტი, ან რა დაჯდება ეს ყველაფერი საზოგადოებრივი ჯანმრთელობისთვის.

ვინ და რას თამაშობს
ყველაზე სრულყოფილ მონაცემებს იმის შესახებ, თუ საქართველოს რამდენი მკვიდრი თამაშობს აზარტულ თამაშებს, კვლავ 2022 წლის საერთოეროვნული კვლევა იძლევა. ის კვლევითმა ცენტრმა Alternative Georgia-მ ჩაატარა: 2022 წლის ივნისიდან აგვისტომდე ინტერვიუერებმა 18-დან 64 წლამდე ასაკის 4 076 ადამიანი გამოკითხეს. ცხოვრებაში ერთხელ მაინც უთამაშია აზარტული თამაშები გამოკითხულთა 39,4%-ს, ბოლო ერთი წლის განმავლობაში — 15,3%-ს, ხოლო ბოლო თვეში — 9,3%-ს. ადამიანი თამაშს პირველად საშუალოდ 26 წლის ასაკში ცდის.

მამაკაცები ორჯერ უფრო ხშირად თამაშობენ, ვიდრე ქალები: ბოლო ერთი წლის განმავლობაში აზარტულ თამაშებში მამაკაცების 21,5% და ქალების 9,3% მონაწილეობდა. მოთამაშეთა ყველაზე დიდი რაოდენობა ახალგაზრდებშია. 25-29 წლების ჯგუფში თითქმის ყოველი მეორე (49,3%) ერთხელ მაინც თამაშობდა, ბოლო ერთი წლის განმავლობაში კი — ყოველი მეოთხე (25,5%).

თამაშის ყველაზე გავრცელებული სახეობა მომენტალური ლატარიებია: მათი ცდა ცხოვრებაში ერთხელ მაინც გამოკითხულთა 26%-მა სცადა. მას მოსდევს ჩვეულებრივი ლატარიები (19%) და ონლაინ სლოტები (12%). ისინი, ვინც ბოლო ერთი წლის განმავლობაში თამაშობდა, აზარტულ თამაშებზე თვეში საშუალოდ 93 ლარს (მიმდინარე კურსით დაახლოებით 35 აშშ დოლარს) ხარჯავდნენ, ხოლო დასახელებული მაქსიმალური თანხა 5 000 ლარი (2,1 ათასი დოლარი) იყო. მათ შორის ყოველი მერვე ყოველდღიურად თამაშობდა.

კვლევა პრობლემურ მოთამაშედ მიიჩნევდა ადამიანს, რომელსაც ბოლო ერთი წლის განმავლობაში თამაშის გამო ფინანსური ან სხვა სირთულეები შეექმნა, თამაშისთვის ფული ისესხა ან ნივთები გაყიდა. ასეთი გამოკითხულთა 2,9% აღმოჩნდა. მამაკაცებს შორის პრობლემური მოთამაშეების წილი 5,6%-ს აღწევდა, ხოლო 25-29 წლის ადამიანებში — 6,7%-ს.

მას შემდეგ ახალი საერთოეროვნული კვლევები აღარ ჩატარებულა, თუმცა ირიბი მონაცემები აჩვენებს, რომ ბაზარი ზრდას განაგრძობდა. სათამაშო ბიზნესის ბრუნვა, რომელსაც სტატისტიკის ეროვნული სამსახური ყველა განხორციელებული ფსონის ჯამით ითვლის, 2022 წლის 52,2 მილიარდი ლარიდან 2024 წელს 76,1 მილიარდამდე გაიზარდა (20 მილიარდიდან 29 მილიარდ აშშ დოლარამდე). ფინანსთა მინისტრის მოადგილის, მიხეილ დუნდუას განცხადებით, 2025 წელს ბიუჯეტის შემოსავლებმა ინდუსტრიიდან 1,8 მილიარდ ლარს მიაღწია — თითქმის ხუთჯერ მეტს, ვიდრე ხუთი წლის წინ. „დამოკიდებულ პირთა“ რეესტრში, რომელსაც შემოსავლების სამსახური აწარმოებს, 2026 წელს 41 042 ადამიანი ირიცხებოდა და მათგან 40 978-მა თავი სისაში საკუთარი ინიციატივით შეიყვანა.

„ეს უზარმაზარი ციფრია ისეთი პატარა ქვეყნისთვის, როგორიც საქართველოა. ეს არ არის უბრალოდ სტატისტიკა“, – ამბობს ფსიქიატრი ირმა კირთაძე, ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტის დამოკიდებულებათა შესწავლის პროგრამის ასოცირებული პროფესორი და ცენტრ Alternative Georgia-ს წამყვანი მკვლევარი.

მისი თქმით, განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ის ფაქტი, რომ აზარტულ თამაშებში ახალგაზრდები არიან ჩართულნი. პრობლემურ მოთამაშეთა წილსაც ის არსებულად მიიჩნევს: „სამი პროცენტი — საქართველოსთვის ეს ცოტა არ არის“. როგორც კირთაძე განმარტავს, ამ ციფრის უკან დგას ვალები, ოჯახების დანგრევა, ფსიქოლოგიური დისტრესი, ხოლო ყველაზე მძიმე შემთხვევებში -სუიციდური ქცევა. თამაშისგან მიყენებული ზიანი, ხაზს უსვამს ის, ეხება არა მხოლოდ თავად მოთამაშეს, არამედ ყველას, ვინც მის გარშემოა.

ციფრების მიღმა
გეგი თავს პოკერის მოთამაშედ მიიჩნევს და ამტკიცებს, რომ დამოკიდებული არ არის. ამასთან, ის აღიარებს: როდესაც წგებები ერთმანეთს მიჰყვებოდა და ის ემოციებზე დაყრდნობით თამაშს განაგრძობდა, ეჩვენებოდა, რომ იღბლიანი აღარცერთი დარიგება არ იყო.

„ვეღარ ვუძლებდი და რულეტკაზე, სლოტებზე გადავდიოდი“, — ჰყვება ის. დროთა განმავლობაში, გეგის თქმით, იმ დასკვნამდე მივიდა, რომ შრომის გარეშე რაღაცის მიღწევა თითქმის შეუძლებელია: მოთამაშემ შესაძლებელია ერთ დღეს ყველაფერი ერთ რიცხვზე ჩადოს და მოიგოს, მაგრამ „ერთი დღე ექნება, მეორეზე კი — არა“.

მაშინ გეგიმ საკუთარი მიზანი ასე ჩამოაყალიბა: საკუთარი ხარჯები, მათ შორის სწავლის საფასური, საკუთარი ძალებით დაეფარა.

ლევანი ყვებოდა, რომ იცნობს მინიმუმ ათამდე 20-30 წლის მამაკაცს, რომლებიც 800-ლარიანი (დაახლოებით 300 აშშ დოლარი) ხელფასით ხელფასამდე ცხოვრობენ და ფულის აღებისთანავე ინტერნეტში ფსონებს აკეთებენ. თუ ფსონი თამაშობს, მისი თქმით, ერთი კვირა დღესასწაულია, შემდეგ კი ისევ იწყება ცხოვრება, სადაც სიგარეტისთვისაც კი არ ყოფნის ფული. თუ წააგებს — ასეთი ცხოვრება შემდეგ ხელფასამდე გრძელდება. ყველაზე მეტად ის აფორიაქებდა, რომ სპორტული ფსონებით მოზარდებიც არიან გატაცებულნი.

ნიკა 19 წლის იყო, როდესაც ცდილობდა გაერკვია, შეძლებდა თუ არა კაზინოში თამაშს მას შემდეგ, რაც მინიმალური ასაკი 25 წლამდე აწიეს. ფსონები ერთ-ერთი უმსხვილესი ქართული საბუკმეკერო კომპანიის საიტზე პირველად კიდევ მეცხრე კლასში დადო. ნაცნობებმა აუხსნეს, რომ შეზღუდვის გვერდის ავლება რთული არ არის: შესაძლებელია სხვისი პირადობის მოწმობით სცადო რეგისტრაცია.

არსებობს უფრო მძიმე შედეგით დასრულებული ისტორიებიც. ერთ-ერთ ასეთზე დავითი ყვებობს. მისი ყოფილი ნაცნობი — „წესიერი და განათლებული“ 28 წლის ბიჭი სიცოცხლემ თვითმკვლელობით დაასრულა. პოსტის ავტორის თქმით, გარემოცვიდან არავინ ეჭვობდა, რომ ის აზარტულ თამაშებთან იყო დაკავშირებული. მას შემდეგ დავითი თვლის, რომ ეს ინდუსტრია საქართველოში საერთოდ უნდა აიკრძალოს.

როგორ იკვლევენ პრობლემას
საერთოეროვნული კვლევა, რომელსაც ზემოთ მოყვანილი მონაცემები ეყრდნობა, საქართველოში პირველად 2015 წელს ჩაატარეს და იგივე მეთოდოლოგიით 2022 წელს გაიმეორეს. გამოკითხვა ალკოჰოლის, თამბაქოსა და სხვა ფსიქოაქტიური ნივთიერებების მოხმარებას ეძღვნება, ხოლო კითხვები აზარტული თამაშების შესახებ მასში ცალკე ბლოკადაა შესული. სამუშაოს მხარი დაუჭირა ნარკოტიკებისა და ნარკომანიის მონიტორინგის ევროპულმა ცენტრმა — ახლა ეს ევროკავშირის ნარკოტიკების სააგენტოა (EUDA). კირთაძის თქმით, ასეთი გამოკითხვები იმ ხუთ საკვანძო ეპიდემიოლოგიურ ინდიკატორს მიეკუთვნება, რომლებიც ქვეყანაში ვითარების თვალყურის დევნებისთვის უნდაგროვდებოდეს.

2022 წლის გამოკითხვა წინა შეზღუდვების ძალაში შესვლიდან სულ რამდენიმე თვეში ჩატარდა, ამიტომ მათი ეფექტის შეფასება ვერ მოხერხდა. უფრო ახალი საერთოეროვნული მონაცემები არ არსებობს.

„ამის შემდეგ მსგავსი კვლევა აღარ გვინახავს“, — ამბობს კირთაძე. მისი თქმით, ინდუსტრია საკუთარ მონაცემებს ასევე არ ასაჯაროებს:

„არასოდეს მინახავს საბუკმეკერო და სათამაშო ბიზნესის ანგარიშები. ვერასოდეს მიიღებთ ციფრებს იმის შესახებ, თუ რამდენი ადამიანი თამაშობს, აკეთებს ფსონებს და დადის კაზინოში“.

ცალკე შეisწავლეს მოზარდებიც. კვლევაში, რომელიც აზარტული თამაშების შესწავლისა და ლუდომანიის პრევენციის ცენტრმა იუნისეფის (UNICEF) მხარდაჭერით ჩაატარა და 2022 წელს წარადგინა, 14-17 წლის ათასი სკოლის მოსწავლე გამოიკითხა. მათმა მეტმა, ვიდრე ყოველმა მეათემ განაცხადა, რომ აზარტულ თამაშებში მონაწილეობს, თანაც მოთამაშეთა მეოთხედზე მეტი ფულზე ფსონებს კვირაში რამდენიმე დღით ან უფრო ხშირად აკეთებდა. 22%-მა თამაში პირველად 11 წლის ასაკში ან უფრო ადრე სცადა. მიუხედავად იმისა, რომ არასრულწლოვნებს კაზინოებსა და სათამაშო საიტებზე არ უშვებენ, მოთამაშე მოზარდების 24%-მა პირველად ზუსტად კაზინოში, სლოტ-კლუბში ან კაზინოს საიტზე ითამაშა.

საიდან ჩნდება დამოკიდებულება
დაავადებათა საერთაშორისო კლასიფიკაციის (ICD-11) ბოლო რედაქციაში ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციამ სათამაშო აშლილობა ადიქციურ ქცევას — ანუ დამოკიდებულებებს მიაკუთვნა. „ეს მდგომარეობა მკურნალობას მოითხოვს, შესაბამისად, საჭიროებს პრევენციის ზომებსაც“, — ამბობს კირთაძე.

მისი თქმით, ნებისმიერი დამოკიდებულების საფუძველში დევს ადამიანის სწრაფვა სიამოვნებისკენ — საკვებისგან, სუნებისგან, საქმიანობისგან თუ ნივთიერებებისგან. „სხვა მდგომარეობებისა და სიამოვნების ძიება ადამიანის ბუნებაშია. ამიტომ, სანამ ადამიანები ამ დედამიწაზე ცხოვრობენ, ყოველთვის გვექნება უამრავი საქმიანობა, რომელიც მათ დამოკიდებულებაში ჩაითრევს“, — განმარტავს ფსიქიატრი.

გადაიზრდება თუ არა გატაცება დაავადებაში, დამოკიდებულია ფაქტორთა ერთობლიობაზე, რასაც სპეციალისტები ბიოფსიქოსოციალურ მოდელს უწოდებენ. ერთადერთი მიზეზი, ხაზს უსვამს კირთაძე, არ არსებობს.

ბიოლოგიურ ფაქტორებს მიეკუთვნება გენები და ჯანმრთელობა: ქრონიკული დაავადებები ადამიანს უფრო მოწყვლადს ხდის. ფსიქოლოგიური ფაქტორებია ის, თუ როგორ უმკლავდება ადამიანი სტრესს, რამდენად სწრაფად წყვეტს პრობლემებს და რამდენად კომუნიკაბელურია. სოციალური ფაქტორები მოიცავს კულტურას, კანონებს, აზარტული თამაშების ხელმისაწვდომობასა და მათ მიმართ საზოგადოების დამოკიდებულებას.

მაგალითად კირთაძეს ღვინო მოჰყავს: საქართველო მის სამშობლოდ ითვლება და საზოგადოება ალკოჰოლის მიმართ უფრო შემწყნარებელია, ვიდრე ის ქვეყნები, სადაც ასეთი ტრადიცია არ არსებობს. ზუსტად ასევე, აზარტული თამაშების გავრცელებაზე გავლენას ახდენს ის, თუ რამდენად ადვილია კაზინოში მოხვედრა, საბუკმეკერო კანტორაში ფსონის დადება ან ონლაინ სლოტების თამაში.

როდესაც ქცევა პრობლემად იქცევა, ის უბრალოდ კი არ მეორდება, არამედ სულ უფრო ხშირი ხდება. ამ მანკიერი წრის მექანიზმს კირთაძე ასე აღწერს:

„ტვინი ამ ქცევას უამრავი ნეირომედიატორით — დოფამინით, სეროტონინით აჯილდოებს და ეს გვეხმარება დავიმახსოვროთ, რამდენად კარგი იყო ეს შეგრძნება. ჩვენ ამას ვიმახსოვრებთ და გამეორებას ვცდილობთ“.

ზოგიერთი ადამიანი მოწყვლადობის გამო ამას ვერ უმკლავდება, ზოგი კი თავად ჩერდება. ფსიქიატრი მიიჩნევს, რომ პრობლემაზე საუბრისას საჭიროა იმ სიამოვნების აღიარებაც, რასაც თამაში ადამიანს ანიჭებს: „ჩვენ მიდრეკილნი ვართ, უგულებელვყოთ დადებითი სტიმული და მხოლოდ ნეგატიურზე ვკონცენტრირდეთ. მაგრამ ნეგატიური არ არსებობს დადებითის გარეშე“.

ფული სტრატეგიის გარეშე
2022 წლიდან საქართველოს ხელისუფლებამ სათამაშო ბიზნესისთვის წესები რამდენჯერმე შეცვალა. 2022 წლის მარტში აიკრძალა აზარტული თამაშების სატელევიზიო რეკლამა, მოთამაშეთა მინიმალური ასაკი 18-დან 25 წლამდე გაიზარდა, ხოლო საჯარო მოხელეებსა და სოციალური დახმარების მიმღებ პირებს თამაში სრულად აეკრძალათ. მოგვიანებით სექტორისთვის გადასახადები გაიზარდა.

ფინანსთა მინისტრის მოადგილის, დუნდუას თქმით, ბიუჯეტში შემოსავლების ზრდა ადასტურებს, რომ გადასახადების მატებამ დადებითი ფისკალური ეფექტი გამოიღო. 2026 წლის ივნისში პარლამენტმა მიიღო კანონი საერთაშორისო ლიცენზიების შესახებ იმ ონლაინ-ოპერატორებისთვის, რომლებიც მხოლოდ უცხოელებთან მუშაობენ: საქართველოს მოქალაქეებს ასეთ პლატფორმებზე თამაში ეკრძალებათ, ოპერატორებისთვის გადასახადი კი 5%-მდეა შემცირებული, ნაცვლად ჩვეულებრივი ონლაინ-კაზინოებისთვის დაწესებული 20%-ისა. ოქტომბრის შესწორებებმა ტურნირების შესახებ, მათი ავტორების თქმით, ქვეყანაში ასევე უცხოელები უნდა მოიზიდოს.

მთავარი პრობლემა, კირთაძის აზრით, თავად საგადასახადო შეღავათებში არ არის. „ჩვენ ვხედავთ, რომ ეკონომიკური სტიმულები პრიორიტეტად იქცა საზოგადოებრივი ჯანდაცვის მხრიდან თანაზომადი, კომპლექსური პასუხის გარეშე“, — ამბობს ის. მისი თქმით, საქართველოში აზარტული თამაშებისგან მიყენებული ზიანის პრევენციის ეროვნული სტრატეგია არასოდეს არსებულა.

„პასუხისმგებლიან ეროვნულ პოლიტიკას არ შეუძლია სათამაშო ინდუსტრიის წარმატება მხოლოდ ტურიზმით, ინვესტიციებითა და საგადასახადო შემოსავლებით გაზომოს“.

ფსიქიატრი ჩამოთვლის იმას, რაც ქვეყანას აკლია. დანახარჯებზე ლიმიტები მხოლოდ მოქალაქეთა ცალკეული კატეგორიებისთვის მოქმედებს, თუმცა პრობლემა მთელ ქვეყანას ეხება. კაზინოების გვერდით ბანკომატები დგას და, კირთაძის თქმით, კვლევები აჩვენებს, რომ ფულის აღებამდე ათწუთიანი დაყოვნებაც კი ამცირებს რისკს. დარბაზებში არ არის საათები და ფანჯრები, რის გამოც მოთამაშე დროის შეგრძნებას კარგავს, სათამაშო აპარატები კი არ აფრთხილებენ ადამიანს, რამდენი ფული ან დრო დახარჯა მან უკვე.

თვითგარიცხვის სისტემის გამოყენება, ირმა კირთაძის თქმით, კვლავ არ არის მარტივი, ხოლო ზოგიერთ პლატფორმაზე რეგისტრაცია ნებისმიერი 11-ნიშნა რიცხვით, პირადობის დადასტურების გარეშეც კია შესაძლებელი. მათთვის კი, ვისაც დამოკიდებულება უკვე ჩამოუყალიბდა, დახმარება კვლავ ფასიანი რჩება.

„ჩვენ გვაქვს რამდენიმე სარეაბილიტაციო ცენტრი, რომლებიც სათამაშო აშლილობაზე მუშაობენ, თუმცა ისინი ძვირია და საქართველოს საშუალო მოქალაქეს სრული კურსის გავლის საშუალება არ აქვს“.

სათამაშო აშლილობის სკრინინგი არ არის ჩართული პირველად სამედიცინო დახმარებაში, ხოლო აზარტული თამაშებისგან მიყენებული ზიანი არ არის გათვალისწინებული თვითმკვლელობების პრევენციის პროგრამებში. ფსიქიატრი გვთავაზობს, რომ პრევენცია, მკურნალობა და კვლევები ოპერატორებისთვის დაწესებული მიზნობრივი მოსაკრებლით დაფინანსდეს, თუმცა ისე, რომ ინდუსტრია თანხების განაწილებაზე გავლენას ვერ ახდენდეს. თავად სათამაშო კომპანიების მიერ სამკურნალო პროგრამების დაფინანსებას ის არაეთიკურად მიიჩნევს: „შეგიძლიათ წარმოიდგინოთ, რომ ალკოჰოლის მწარმოებლები ალკოჰოლური დამოკიდებულების მკურნალობას აფინანსებდნენ?“.

ტურნირები ამ სურათში
ტურნირების შესახებ შესწორებებს კირთაძე ბიზნესის წახალისებად აფასებს. „რა თქმა უნდა, ინდუსტრია ამ სტიმულზე რეაგირებას მოახდენს. მაგრამ ძალიან მნიშვნელოვანია, როგორ მოახდენენ მასზე რეაგირებას საქართველოს მოქალაქეები“, — ამბობს ის. სასტუმროებმა და რესტორნებმა ტურნირებისგან მართლაც შეიძლება იხეირონ, აღიარებს ფსიქიატრი, თუმცა საზოგადოებისთვის სარგებელი არავის შეუფასებია: თუ მოქალაქეებისთვის გაწეულ ხარჯებსა და სიკეთეებს ერთმანეთს შევადარებთ, „შესაძლოა აღმოჩნდეს, რომ ეს სულაც არ არის მომგებიანი“.

მისი აზრით, 3 მილიონი ლარის ოდენობის საპრიზო ფონდი თავისთავად სატყუარასავით მუშაობს. „ღარიბი ქვეყნის მოქალაქეებისთვის 3 მილიონი ლარი ცოტა თანხა არ არის“, — ამბობს კირთაძე. მისი თქმით, ინდუსტრია პროგნოზირებად ანალიზს იყენებს იმის გასაგებად, თუ ვინ რომელ სტიმულზე რეაგირებს, და კლიენტებს უფასო დატრიალებებითა და ბონუსებით იზიდავს. ის ადამიანებიც კი, რომლებიც თამაშზე მცირე თანხას ხარჯავენ, შესაძლოა ასეთ პრიზს წაეტანონ.

საქართველოს სახალხო დამცველმა ჯერ კიდევ შესწორებების განხილვისას მოუწოდა ხელისუფლებას, ყოველმხრივ შეეფასებინა მათი შესაძლო შედეგები ადამიანის უფლებებსა და საზოგადოებრივ ჯანმრთელობაზე. კანონის ავტორებს საჯარო შეფასება არ წარმოუდგენიათ. პრემიერ-მინისტრმა ირაკლი კობახიძემ ინიციატივის შესახებ დასმულ კითხვებზე პასუხისას განაცხადა, რომ ლობისტები „შეიძლება ნებისმიერ კანონს ჰყავდეს“, ხოლო „თუ სადმე მნიშვნელოვანი თანხები წავა, საბოლოოდ ისინი სახელმწიფო ბიუჯეტში მოხვდება“. ამასთან, ყველაზე მსხვილი ტურნირებისთვის კაზინოები სწორედ რომ გათავისუფლებულნი არიან სათამაშო ბიზნესის მოსაკრებლისგან.

რას აკეთებენ სხვა ქვეყნები
ირმა კირთაძეს მაგალითად რამდენიმე ევროპული ქვეყნის პრაქტიკა მოჰყავს. ბელგიაში 2023 წლის 1 ივლისიდან აზარტული თამაშების თითქმის ყველანაირი რეკლამა აიკრძალა — ტელევიზიაში, რადიოში, კინოსა და სოციალურ ქსელებში, 2025 წლიდან კი — სტადიონებზეც. იქვე მოქმედებს ონლაინ-კაზინოში ანგარიშის შევსების ყოველკვირეული ლიმიტი — 200 ევრო. გერმანიაში 2021 წლიდან ყველა ლიცენზირებული ონლაინ-ოპერატორისთვის დაწესებულია შევსების საერთო ყოველთვიური ლიმიტი 1 000 ევროს ოდენობით: ცენტრალური სისტემა LUGAS აკონტროლებს, რამდენი თანხა შეიტანა ადამიანმა ყველა საიტზე ერთად. მისი გადაჭარბება მხოლოდ შემოსავლების შემოწმების შემდეგ არის შესაძლებელი.

შვედეთში, კირთაძის თქმით, მოქმედებს სავალდებულო ლიმიტები და თვითგარიცხვის ერთიანი ეროვნული სისტემა, ნორვეგიაში კი — სავალდებულო ლიმიტები რიგი სათამაშო პროდუქტებისთვის.

დიდ ბრიტანეთში 2025 წლის 6 აპრილს სათამაშო ოპერატორებისთვის სავალდებულო მოსაკრებელი შემოიღეს — მათი სათამაშო შემოსავლის 0,1-დან 1,1%-მდე. მან ინდუსტრიის ყოფილი ნებაყოფლობითი შენატანები ჩაანაცვლა. პირველ წელს მოსაკრებელმა თითქმის 120 მილიონი ფუნტი მოიტანა: ნახევარი სახელმწიფო ჯანდაცვის სისტემაში მკურნალობას ხმარდება, 30% — პრევენციას, 20% — კვლევებს.

ეს მაგალითები, განმარტავს კირთაძე, არ ამტკიცებს, რომ თითოეულმა ზომამ თავის მიზანს მიაღწია: ყველა ქვეყანა საკუთარ საჭიროებებზე მორგებულ პოლიტიკას ირჩევს, მაგრამ მონაცემებს ეყრდნობა. მკაცრ შეზღუდვებს კრიტიკოსებიც ჰყავს. ანალიტიკური კომპანია H2 Gambling Capital-ის შეფასებით, გერმანიაში ლიცენზირებულ ოპერატორებზე ონლაინ-ფსონების მხოლოდ მესამედი მოდის, დანარჩენი კი არალეგალურ საიტებზე მიედინება.

საქართველოში მსგავს პრობლემაზე თავად ინდუსტრიაც საუბრობს: სათამაშო ბიზნესის ასოციაციის ხელმძღვანელის, გიორგი მამულაიშვილის თქმით, არალეგალური პლატფორმების გავლით ქვეყნიდან ყოველწლიურად 2 მილიარდ ლარამდე გაედინება.

საქართველო, ირმა კირთაძის თქმით, შესაფერისი მოდელის არჩევას ჯერჯერობით თუნდაც იმიტომ ვერ ახერხებს, რომ პრობლემის მასშტაბები არ იცის: ბოლო საერთოეროვნული მონაცემები ოთხი წლის წინ შეგროვდა.

გაზიარება: Facebook Telegram

იხილეთ ასევე