კარგი მოსავლის მიუხედავად, ახალქალაქის მუნიციპალიტეტის ფერმერები კარტოფილის აღებასა და რეალიზაციასთან დაკავშირებით სირთულეებს აწყდებიან. ხანგრძლივი წვიმები ხელს უშლის მინდვრის სამუშაოებს, შესასყიდი ფასი კილოგრამზე 50 თეთრამდე შემცირდა, ხარჯები კი ზრდას განაგრძობს. ზოგიერთი ფერმერი უკვე აცხადებს, რომ მომავალ წელს ნათეს ფართობებს შეამცირებს, თუმცა უმრავლესობა კვლავ ვითარების გაუმჯობესების იმედოვნებს.
ახალქალაქის მუნიციპალიტეტში კარტოფილის აღების პიკია. სოფლის დასახლებების მცხოვრებთა უმრავლესობისთვის სწორედ ეს კულტურა რჩება შემოსავლის ძირითად წყაროდ. კარტოფილი აქ ათწლეულების განმავლობაში მოჰყავთ და, მოსავლის რეალიზაციასთან დაკავშირებული ყოველწლიური პრობლემებისა და ხარჯების ზრდის მიუხედავად, ბევრი ფერმერი ალტერნატიულ კულტურებს არც კი განიხილავს.
გამონაკლისი არც ეს წელი ყოფილა. კარტოფილის კარგი მოსავალი მოვიდა, თუმცა ამინდის პირობები სერიოზულად ართულებს მოსავლის აღების პროცესს. თითქმის ყოველდღე წვიმს, ნიადაგი შრობას ვერ ასწრებს, რის გამოც კარტოფილის ამოსაღები ტექნიკა სამუშაოს გაძნელებით ართმევს თავებს. 13 ოქტომბრის მეორე ნახევარში, როდესაც ახალქალაქის მუნიციპალიტეტის სოფლების, ორჯასა და ხანდოს მინდვრებში ვიმყოფებოდით, კვლავ წამოვიდა წვიმა. პროგნოზების მიხედვით, ნალექი 15 ოქტომბერსაც გაგრძელდება. ფერმერებსღა დარჩენიათ ამინდის გაუმჯობესებას ელოდონ იმის შიშით, რომ მოსავლის ნაწილს არ დაკარგავენ.
აჰა ტექსტის ბუნებრივი, გამართული და ზუსტი ქართული თარგმანი:
ამინდის პირობების გარდა, სოფლის მეურნეობის პროდუქციის მწარმოებლებს დაბალი შესასყიდი ფასიც აწუხებთ. მათ თქმით, გაძვირდა სასუქები, მიწის ხვნა, ტრაქტორის მომსახურება და მუშახელი. ბენზინსა და დიზელის საწვავზე ფასების ზრდის ფონზე გაიზარდა ტექნიკის ხარჯებიც. ამასთან, ფერმერთა განცხადებით, კარტოფილის ღირებულება არა თუ არ გაზრდილა, არამედ შემცირდა კიდეც.
სოფელ ორჯას მინდორში შევხვდით ოგანეს ნიკოღოსიანის, რომელიც მუშახელის ნაკლებობის გამო კარტოფილს დამოუკიდებლად კრეფდა. წელს მან „ჯელის“ ჯიშის კარტოფილი ერთ ჰექტარზე დათესა.
„მყიდველი არ არის, ფასი დაბალია — 50 თეთრი. ჩვენ კი რა ვქნათ? რაკი დავთესეთ, უნდა ავიღოთ, მოსავალს მინდორში ხომ ვერ დავტოვებთ? მუშები არ არიან, ახლა მოსავლის აღების ცხელი პერიოდია. მყიდველი, ისევე როგორც ადრე, არ ჩანს. ალბათ, ჯერ მსხვილი ფერმერებისგან ყიდულობენ. ჩვენ ჯერჯერობით კარტოფილს შეინახავად ვასწყობთ, მერე კი გამოჩნდება“, — ამბობს ოგანეს ნიკოღოსიანი.
ხანგრძლივი წვიმების გამო ზოგიერთი ფერმერი უკვე წააწყდა მოსავლის გაფუჭების პრობლემას. კარტოფილი ნესტიან ნიადაგში ლპობას იწყებს, ხოლო მოსავლის აღების გაჭიანურება დანაკარგების რისკს ზრდის.
ლუდვიგ იუზბაშიანი აღიარებს, რომ დაიღალა ყოველწლიურად ერთსა და იმავე პრობლემებთან შეჯახებით. მისი თქმით, მომავალ წელს ხუთ ასეულზე (მეასედზე) მეტი კარტოფილის დათესვას არ აპირებს. წელს მის კარტოფილის ყანებს 1 ჰექტარი და 25 ასეული ფართობი უკავია. მოსავალი მას ჯერ არ გაუყიდია, რადგან შესასყიდი ფასი არ აკმაყოფილებს.
„მყიდველი ჩამოდის სოფელში და ვინც ასწრებს, ცდილობს თავისკენ მიიბაზროს. ამინდი საშუალებას არ გვაძლევს, რომ მოსავალი მაინც ავიღოთ და შესანახად დავახარისხოთ. ჩემი საწყობი დაახლოებით 30 ტონა კარტოფილს იტევს. მაგრამ ჩვენ მაინც უკვე ზარალში ვართ“, — ამბობს ლუდვიგ იუზბაშიანი.
მისი თქმით, მუშახელის ღირებულება 80-დან 100 ლარამდე გაიზარდა, ხოლო კარტოფილის ამოღება ასეულზე ხუთი ლარი ჯდება. ფერმერი ასევე აღნიშნავს, რომ მათთვის, ვისაც საკუთარი ტექნიკა აქვს, კარტოფილის მოყვანა უფრო მომგებიანია.
„იმისათვის, რომ 20 ასეული (მეასედი) ამოვიღო, დაახლოებით 20 ლიტრ დიზელს ვხარჯავ, თუმცა მათთვის, ვისაც საკუთარი ტექნიკა აქვს, ასეთი სამუშაოები უფრო იაფი ჯდება. მხოლოდ ყანების პრეპარატებით დამუშავებაზე 600 ლარი დავხარჯე“, — ამატებს ის.
სოფელ ორჯაში კარტოფილი ვაგუშ ელიზბარიანსაც მოჰყავს. მან მიწა იჯარით აიღო და კარტოფილი 1 ჰექტარსა და 60 ასეულ ფართობზე დათესა. მოსავლით ფერმერი კმაყოფილია: მისი თქმით, მოსავლიანობა ცალკეულ ნაკვეთებზე ასეულიდან (მეასედიდან) 40 ცენტნერს აღწევს. თუმცა მისაღებ ფასად კარტოფილის გაყიდვა ჯერჯერობით ვერ ხერხდება.
„ჯერჯერობით ყიდიან ისინი, ვისაც საადრეო ჯიშები მოჰყავდათ, ასევე მსხვილი ფერმერები. მყიდველი ჩვენთან ჯერ არ შემოსულა. ვისაც ფული არ აქვს, ბუნებრივია, იძულებულია გაყიდოს: მიწის იჯარის ფულია გადასახდელი, მუშებთან გასასწორებელი. ერთ ჰექტარზე კარტოფილის მოყვანა 8 000 ლარი დამიჯდა“, — ამბობს ვაგუშ ელიზბარიანი.
შესასყიდი ფასის შემცირებაზე საუბრობს კარტოფილის აღებაზე დასაქმებული ერთ-ერთი მუშაც. მისი თქმით, 20 დღის წინ, როდესაც ის სოფელ დილისკაში მუშაობდა, კარტოფილს კილოგრამზე 80 თეთრად იბარებდნენ. ახლა ფასი 50 თეთრამდე დაეცა.
სხვა ფერმერი, ხაჩატურ იუზბაშიანიც კმაყოფილია მოსავლით, თუმცა შესასყიდ ფასს დაბლად მიიჩნევს. ამასთან, ის ოპტიმიზმს ინარჩუნებს და დარწმუნებულია, რომ თავისი პროდუქციის გაყიდვას შეძლებს. დათესილი 1 ჰექტარი და 20 ასეულიდან (მეასედიდან) მან ჯერჯერობით 60 ასეული აიღო.
„მე კარტოფილს ყოველთვის შედარებით გვიან ვყიდი, ხანდახან სხვა საქონელში ვცვლი. ხარისხიანი კარტოფილი მაქვს. წელს მუშახელის ნაკლებობა შეიმჩნევა“, — აღნიშნავს ხაჩატურ იუზბაშიანი.
მისაკ საარიანი სოფელ ხანდოდან ამბობს, რომ გასულ წელს მთლიანი მოსავლის გაყიდვა ვერ შეძლო. მიუხედავად ამისა, წელს მან კვლავ დათესა კარტოფილი, რადგან ბაზარზე უფრო ხელსაყრელი ვითარების იმედი ჰქონდა.
მსგავსი ისტორიები მუნიციპალიტეტის ბევრი ფერმერისთვის არის დამახასიათებელი. წინა სეზონზე მოსავლის რეალიზება რომ ვერ შეძლეს, ისინი ნათესებს ზრდიან იმ იმედით, რომ მომდევნო წელს იშოვიან ფულს. თუმცა მოლოდინები ყოველთვის არ ემთხვევა საბაზრო რეალობას, სადაც მოთხოვნას, მიწოდებასა და შესასყიდ ფასებს ეკონომიკური პირობები განსაზღვრავს.
არტიუშ ზურნადჟიანი სოფელ ხანდოდან ამბობს, რომ ფერმერები კარტოფილის მოყვანას არიან შეჩვეულები და ვერ წარმოუდგენიათ, სხვა რამით რისი გაკეთება შეეძლოთ.
„ყველა კულტურაზე ასეთივე ვითარებაა, სხვებთან კი უფრო რთულადაა საქმე. ყველას აქვს პრობლემა რეალიზაციასა და რწყვასთან დაკავშირებით“, — ამბობს არტიუშ ზურნაჯიანი.
ფერმერს აქვს სესხები, რომელთა დაფარვის ვადებიც უკვე დადგა. ამიტომ, დაბალი ფასის მიუხედავად, ის იძულებულია კარტოფილი გაყიდოს.
„თუ შევხედავთ, კარტოფილი ბევრია, მაგრამ სინამდვილეში მოსავლის მნიშვნელოვანი ნაწილი ნარჩენებში მიდის: არის დაჭრილი, გამწვანებული, დამპალი კარტოფილი. კარგი კარტოფილი საწყობში შემნახველად მიმაქვს, რომ უფრო ძვირად გავყიდო.
ჩვენს სოფელში სარწყავი წყლის პრობლემაა. წელს ისიც გაძვირდა: თუ ადრე სეზონის განმავლობაში ერთი ჰექტარის მორწყვა 75 ლარი ღირდა, ახლა 116 ლარია. სამი კილომეტრის სიგრძის მილები გავაყვანინე წყლის მოსაყვანად. ყველაფერი გაძვირდა კარტოფილის გარდა, თუმცა მისი მოყვანაც უფრო ძვირი დაჯდა. ვფიქრობ, მთავრობამ რამე უნდა იღონოს“, — ამბობს არტიუშ ზურნაჯიანი.
მისაკ საარიანმა სოფელ ხანდოდან 14 ჰექტარზე დათესა კარტოფილი. მან მოსავლის აღება ახლახან დაიწყო და რეალიზაციის პრობლემებს უკვე აწყდება. მისი თქმით, მყიდველები უარს ამბობენ ხარისხიანი კარტოფილის ყიდვაზეც კი, რადგან ნესტიანი ნიადაგის გამო ის ტალახიანი/ისევ ჭუჭყიანი რჩება.
ფერმერი აღნიშნავს, რომ წარმოების ხარჯები არსებითად გაიზარდა, მაშინ როდესაც შესასყიდი ფასი დაბალი რჩება.
„ჩვენ ერთი კილოგრამი კარტოფილი 60 თეთრი დაგვიჯდა. პრეპარატის ერთი შეფუთვა, რომელსაც „წითელ ვიტამინს“ ვუწოდებთ, 85 ლარი ღირს, ერთ ჰექტარზე კი ათი შეფუთვაა საჭირო. მხოლოდ ერთი ჰექტარის აკრეფას 3 500-დან 4 000 ლარამდე სჭირდება. 50 კვადრატული მეტრი ფართობის საწყობის იჯარა 1 500 ლარი ჯდება“, — ამატებს მისაკ საარიანი.
ამრიგად, კარგი მოსავალიც კი ვერ უზრუნველყოფს ფერმერების მოგებას. წვიმები ართულებს მოსავლის აღებას და ზრდის კარტოფილის გაფუჭების რისკს, მუშახელის ნაკლებობა ზრდის ხარჯებს, ხოლო დაბალი შესასყიდი ფასი წარმოების დანახარჯების ანაზღაურების საშუალებას არ იძლევა.
