Jnews აქვეყნებს მასალას რაფაელ რაისიანის ბლოგიდან. ავტორი თავად გაერკვა თანამედროვე ფინანსური და ციფრული საფრთხეების ნიუანსებში და სურს ეს ცოდნა ყველას გაუზიაროს, რათა ადამიანებმა იცოდნენ, თუ რას წარმოადგენს ეს საფრთხეები, არ გახდნენ მათი მსხვერპლი, ან, ასეთი საფრთხის წინაშე აღმოჩენისას, შეძლონ შესაძლო შედეგების შეფასება. ამჯერად, ავტორთან ერთად განვიხილავთ, თუ რა არის კრიპტოვალუტა და როგორ არ გავხდეთ ციფრული ფინანსური სისტემის მსხვერპლი.
წინასიტყვაობა ავტორისგან
2026 წლის 25 მაისს, დილის 11:34 საათზე, სოციალურ ქსელ X-ში (Twitter) გამოქვეყნდა შემდეგი სიახლე: „Tether-ი და საქართველოს მთავრობა უშვებენ GEL₮-ს — საქართველოს ოფიციალურ სტეიბლკოინს*“. (ბმული: https://x.com/tether/status/2058813937945137467). მოგვიანებით, ეს ინფორმაცია საქართველოს პრემიერ-მინისტრის ოფიციალურ გვერდზეც დადასტურდა.
* სტეიბლკოინი — არის კრიპტოვალუტა, რომლის ფასიც მიბმულია სტაბილურ აქტივთან, ყველაზე ხშირად — აშშ დოლართან.
უკვე დაახლოებით ერთი თვეა, რაც TBC-ისა და BOG-ის (საქართველოს ბანკი) მობილურ აპლიკაციებში შესვლისას ვხედავთ შეთავაზებას კრიპტოვალუტის პირდაპირ საბანკო აპლიკაციაში შეძენის შესახებ.
თუ შევალთ საქართველოს საჯარო რეესტრის ოფიციალურ გვერდზე (https://naprweb.reestri.gov.ge/?sta=sea#/blockchain), იქ დავინახავთ სიმბოლოს ინგლისური ასო „B“-ს სახით. სხვათა შორის, საქართველოს საჯარო რეესტრიც იყენებს „ბლოკჩეინ“ ტექნოლოგიას დიდი მოცულობის მონაცემების შესანახად.
დღეს ჩვენს საზოგადოებაში კრიპტოვალუტა ასოცირდება სხვადასხვა ფინანსურ პირამიდასთან ან სხვადასხვა სახის თაღლითურ სქემასთან, რადგან საკუთარი ფულის შესატანად კრიპტოვალუტა გამოიყენება, კერძოდ — USDT (USDT (Tether) არის აშშ დოლარზე მიბმული სტეიბლკოინი, ანუ: 1 USDT ≈ 1 აშშ დოლარი). ნიშნავს ეს იმას, რომ როდესაც GEL₮ გამოჩნდება, 1 GEL₮ ≈ 1 ლარი იქნება? მოვესწრებით და ვნახავთ.
იმისათვის, რომ გავიგოთ, რა არის კრიპტოვალუტა და როგორ დავიცვათ საკუთარი სახსრები თაღლითებისგან, უნდა გვესმოდეს, თუ როგორ და რა ტექნოლოგიის საფუძველზე მუშაობს ეს ყველაფერი.
სტატია № 2 – ბლოკჩეინი
რა არის ბლოკჩეინი, როგორ მუშაობს ის, რა პრობლემებს აგვარებს და როგორ გამოიყენება. როგორც სახელწოდებიდან ჩანს, ბლოკჩეინი არის ბლოკების ჯაჭვი, რომელიც შეიცავს ინფორმაციას. ეს ტერმინი 1991 წელს მეცნიერთა ჯგუფმა აღწერა და თავდაპირველად ციფრული დოკუმენტების მარკირებისთვის (დროის აღნიშვნისთვის) იყო განკუთვნილი.
თუმცა, ეს ტერმინი შეუმჩნეველი დარჩა, სანამ 2009 წელს ანონიმურმა პიროვნებამ (ან პირთა ჯგუფმა) ფსევდონიმით სატოში ნაკამოტო, იგი პირველი კრიპტოვალუტის — ბიტკოინის შესაქმნელად არ გამოიყენა.
ბლოკჩეინი წარმოადგენს დეცენტრალიზებულ გლობალურ კოდს, რომელიც სრულიად ღიაა ყველასთვის. მას აქვს ერთი საინტერესო თვისება: ბლოკჩეინში ერთხელ ჩაწერილ ინფორმაციას ვეღარ შეცვლით ან წაშლით. როგორ მუშაობს ეს? მოდით, ბლოკი უფრო დეტალურად განვიხილოთ.
თითოეული ბლოკი შეიცავს გარკვეულ ინფორმაციას, საკუთარ ჰეშსა და წინა ბლოკის ჰეშს. ბლოკში შენახული ინფორმაცია დამოკიდებულია თავად ბლოკჩეინის ტიპზე.
მაგალითად, ბიტკოინის ბლოკჩეინი შეიცავს ინფორმაციას გამგზავნის, მიმღებისა და გადარიცხული მონეტების რაოდენობის შესახებ.
ბლოკს ასევე აქვს საკუთარი ჰეში. ჰეში შეგიძლიათ თითის ანაბეჭდს შეადაროთ. ის ახდენს ბლოკისა და მისი მთელი შიგთავსის იდენტიფიცირებას და თითის ანაბეჭდივით ყოველთვის უნიკალურია. ბლოკის შექმნისთანავე, მყისიერად ითვლება მისი ჰეშიც. ბლოკის შიგნით ნებისმიერი ცვლილება მისი ჰეშის შეცვლას გამოიწვევს. სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, ჰეში ძალიან სასარგებლოა, როდესაც ბლოკში ცვლილებების აღმოჩენა გსურთ — თუ ბლოკის ჰეში შეიცვალა, ეს უკვე სულ სხვა ბლოკია.
მესამე ელემენტი თითოეული ბლოკის შიგნით არის წინა ბლოკის ჰეში. ეს ეფექტურად ქმნის ბლოკების ჯაჭვს და სწორედ ეს ტექნოლოგია ხდის ბლოკჩეინს უსაფრთხოს.
მოდით, განვიხილოთ მაგალითი. ჩვენ გვაქვს სამი ბლოკისგან შემდგარი ჯაჭვი.
როგორც ხედავთ, თითოეულ ბლოკს აქვს საკუთარი ჰეში და წინა ბლოკის ჰეში. №3 ბლოკი მიუთითებს №2 ბლოკზე, ხოლო №2 ბლოკი, თავის მხრივ, მიუთითებს №1 ბლოკზე. პირველი ბლოკი გარკვეულწილად უნიკალურია — მას არ შეუძლია წინა ბლოკზე მინიშნება, რადგან ის ყველაზე პირველია. ამ ბლოკს „გენეზის ბლოკი“ (Genesis Block) ეწოდება.
დავუშვათ, თქვენ გააყალბეთ მეორე ბლოკი; ეს ნიშნავს, რომ ამ ბლოკის ჰეში შეიცვლება. შედეგად, ეს მე-3 და ყველა მომდევნო ბლოკს მცდარს გახდის, რადგან ისინი აღარ შეიცავენ წინა ბლოკის სწორ ჰეშს. სწორედ ამიტომ, ერთი ბლოკის შეცვლა ყველა მომდევნო ბლოკს არავალიდურს (მცდარს) ხდის.
თუმცა, მხოლოდ ჰეშის გამოყენება საკმარისი არ არის ყალბი ბლოკების შესაქმნელად ხელის შესაშლელად. დღეს კომპიუტერები ძალიან სწრაფია და წამში ასობით ათასი ჰეშის გამოთვლა შეუძლიათ. თქვენ შეგიძლიათ გააყალბოთ ბლოკი და ხელახლა გადათვალოთ ყველა მომდევნო ბლოკის ჰეში, რათა ბლოკჩეინი კვლავ ვალიდური გახადოთ. ამის თავიდან ასაცილებლად, ბლოკჩეინს აქვს მექანიზმი, რომელსაც ეწოდება „proof of work“ (სამუშაოს დადასტურება) — ეს არის ბლოკჩეინში კონსენსუსის მექანიზმი, რომლის დროსაც ქსელის მონაწილეები (მაინერები) ხსნიან რთულ მათემატიკურ ამოცანებს ტრანზაქციების დასადასტურებლად და ახალი ბლოკის დასამატებლად.
ეს არის მექანიზმი, რომელიც ანელებს ახალი ბლოკების შექმნას. ბიტკოინის შემთხვევაში, ჯაჭვში ახალი ბლოკის შექმნას დაახლოებით 10 წუთი სჭირდება. ეს მექანიზმი პრაქტიკულად გამორიცხავს ბლოკების გაყალბების შესაძლებლობას, რადგან თუ თქვენ ერთ ბლოკს გააყალბებთ, მოგიწევთ ყველა მომდევნო ბლოკის ხელახლა გადათვლა „proof of work“-ის გავლით. ბლოკჩეინის უსაფრთხოება ჰეშების კრეატიული გამოყენებისა და „proof of work“ მექანიზმისგან შედგება. თუმცა, არსებობს კიდევ ერთი გზა, რომელიც ბლოკჩეინს ბლოკების გაყალბებისგან იცავს.
მთელი ჯაჭვის მართვის ცენტრალური ორგანოს გამოყენების ნაცვლად, ბლოკჩეინი იყენებს P2P („peer-to-peer“ – თანასწორუფლებიანი/მომხმარებლიდან მომხმარებელზე) ქსელს, სადაც ნებისმიერ ადამიანს შეუძლია გაწევრიანება. როდესაც ვინმე უერთდება ქსელს, ის იღებს ბლოკჩეინის სრულ ასლს. ქსელის კვანძს (Node) შეუძლია გამოიყენოს ეს ასლი იმის შესამოწმებლად, რომ ყველაფერი წესრიგშია.
მოდით ვნახოთ, რა ხდება, როდესაც ვინმე ახალ ბლოკს ქმნის.
ეს ბლოკი ეგზავნება ქსელის ყველა მომხმარებელს. თითოეული კვანძი (Node) ამოწმებს ბლოკს, რათა დარწმუნდეს, რომ ის არ არის გაყალბებული. თუ ყველაფერი შემოწმებულია, თითოეული კვანძი ამატებს ამ ბლოკს თავის ბლოკჩეინში. ბლოკჩეინის ყველა კვანძი ქმნის თანხმობას (კონსენსუსს) — ისინი თანხმდებიან იმაზე, თუ რომელი ბლოკებია ვალიდური და რომელი — არა.
გაყალბებულ ბლოკებს ამ ქსელის სხვა კვანძები უარყოფენ. ბლოკჩეინში ბლოკის წარმატებით გასაყალბებლად, თქვენ მოგიწევთ ჯაჭვის ყველა ბლოკის გაყალბება, თითოეული ბლოკისთვის „proof of work“ მექანიზმის გავლა და P2P („peer-to-peer“) ქსელის კვანძების 50%-ზე მეტზე წვდომის ქონა. მხოლოდ ამ შემთხვევაში იქნება მიღებული თქვენი ყალბი ბლოკი სხვების მიერ. ეს პრაქტიკულად შეუძლებელია.
ამრიგად, ჩვენ განვიხილეთ, თუ რა ტექნოლოგია უდევს საფუძვლად ნებისმიერი კრიპტოვალუტის მუშაობას.
მომდევნო სტატიაში განვიხილავთ: რა არის საიმედო პაროლი? საიმედო პაროლის შექმნის მთავარი წესები.
სტატიის ავტორი: რაფაელ რაისიანი
