გაზაფხულის დადგომასთან ერთად, ახალქალაქის მუნიციპალიტეტში რძის ფასი შემცირდა. მეცხოველეები უკმაყოფილონი არიან, თუმცა მუშაობას აგრძელებენ, რადგან ეს მათი შემოსავლის ძირითადი წყაროა. ამავდროულად, ბევრი ამტკიცებს, რომ პირუტყვის შენახვის ხარჯები უკვე აღემატება მიღებულ მოგებას. რძის შემსყიდველები კი, თავის მხრივ, აცხადებენ, რომ ფასს ისინი კი არა, ბაზარი განსაზღვრავს.
სოფლად მეურნეობის არქონა მიუღებლად ითვლება, თუმცა, მოსახლეობის თქმით, ძროხების შენახვა უფრო ძვირი ჯდება, ვიდრე მიღებული შემოსავალია.
ფერმერებისგან რძეს ძირითადად ყველის მწარმოებლები ყიდულობენ, რომლებიც ჯავახეთში ცოტანი არიან და პროდუქციას შეზღუდული რაოდენობით იძენენ.
ფერმერები აღნიშნავენ, რომ საწვავის გაძვირებით გამოწვეული საერთო ფასების ზრდის ფონზე, რძე, პირიქით, იაფდება.
ზამთარში მწარმოებლები 1 ლიტრ რძეს 2 ლარად ყიდულობდნენ, ახლა კი ფასი 1,5 ლარამდე შემცირდა. ამასთან, ფერმერები დარწმუნებულნი არიან, რომ ფასი შესაძლოა 1 ლარამდეც დაეცეს.
ახალქალაქის მუნიციპალიტეტის სოფელ მოდეგამიდან რძეს ნინოწმინდის მუნიციპალიტეტის ორი მეწარმე ყიდულობს.
აი, ტექსტის სრული თარგმანი ქართულად:
არამაის ჩახალიანის თქმით, ერთ-ერთი მათგანი რძეს 1,50 ლარად ყიდულობს, მეორე კი — 1,70 ლარად ლიტრში.
„ამბობენ, რომ ერთმანეთს კონკურენციას უწევენ, ამიტომ ერთ-ერთი დროებით ზრდის ფასს მცხოვრებლების მისაზიდად. ზამთარში 2 ლარად ყიდულობდნენ. მაგრამ ის, ვინც ახლა 1,50-ად იბარებს, ჩვენგან რძეს მთელი წლის განმავლობაში ყიდულობს. მოსახლეობა იძულებულია, გაყიდოს. ამავდროულად, 1 ლიტრი სოლარი (დიზელი) უკვე 4 ლარი ღირს და არ ვიცით, რა ეღირება თივა. სოფელში ჯერ კიდევ თოვლი დევს, ქერის დათესვაც კი არ დაგვიწყია“, — ამბობს არამაის ჩახალიანი.
მუნიციპალიტეტში ასევე აქტუალურია მწყემსების ნაკლებობის პრობლემაც. ზოგ შემთხვევაში პირუტყვის სულადობის შემცირებას სწორედ ამას უკავშირებენ.
ფერმერები არ უარყოფენ პრობლემის არსებობას, თუმცა მიიჩნევენ, რომ მეცხოველეობის განვითარება, პირველ რიგში, რძის ფასზეა დამოკიდებული.
„ახალგაზრდები სოფლიდან მიდიან, მოხუცებისთვის კი ამ შრომის გაწევა უკვე მძიმეა“, — დასძენს ჩახალიანი.
მისივე თქმით, თუ სიტუაცია არ შეიცვლება, მცხოვრებლები პირუტყვის რაოდენობის შემცირებას დაიწყებენ.
გრიგორ ასლანიანი სოფელ კარწახიდან ასევე უკმაყოფილოა ფასებით, თუმცა ალტერნატივას ვერ ხედავს:
„რძეს ხომ არ გადავღვრით — იძულებულები ვართ, იაფად გავყიდოთ“.
ენოკ ბაბაჯანიანი მიიჩნევს, რომ არსებული სიტუაციის შენარჩუნების შემთხვევაში, ბევრი ფერმერი შეამცირებს მეურნეობას ან საერთოდ უარს იტყვის მეცხოველეობაზე. მისი აზრით, ფასი შესაძლოა 1 ლარამდეც დაეცეს.
„საბოლოოდ ხალხი ძროხებს გაყიდის. მწყემსიც პრობლემაა, მაგრამ მთავარი მიზეზი რძის დაბალი ფასია. ერთი ძროხისთვის მწყემსი სეზონზე დაახლოებით 300 ლარს ითხოვს. წელიწადში ძროხა დაახლოებით 1500 ლიტრ რძეს იძლევა. ხარჯები აჭარბებს შემოსავალს — მოგება მხოლოდ 200–300 ლარი გამოდის. ღირს კი ამისთვის ამდენი შრომა?“ — ამბობს ბაბაჯანიანი.
ვარაზდატ აკოპიანი სოფელ დადეშიდან ევროპული ჯიშის, ჰოლშტეინის ძროხებს აშენებს. მისი თქმით, მესამე-მეოთხე მოგების შემდეგ ერთი ძროხა დღეში 40–45 ლიტრ რძეს იძლევა.
„იძულებული ვარ, ამ ფასად გავყიდო. ძროხები ევროპაში კრედიტით ვიყიდე — ის დასაფარია. ზამთარში 2-ლარიანი ფასი ნორმალური იყო. ახლა ყველაფერი გაძვირდა, რძე კი გაიაფდა. სოფელში პირუტყვის რაოდენობა უკვე დაახლოებით 200 ძროხით შემცირდა. ხალხი ყიდის — ეს წამგებიანი გახდა. ვფიქრობ, მწყემსების პრობლემა ისეთი მწვავე არ არის, როგორც რძის ფასი“, — ამბობს აკოპიანი.
ახალქალაქის მუნიციპალიტეტის ფერმერებისგან რძეს ძირითადად ნინოწმინდის მუნიციპალიტეტის ყველის მწარმოებლები ყიდულობენ.
ჯავახეთში იგრძნობა რძის გადამამუშავებელი და რძის პროდუქტების საწარმოს შექმნის საჭიროება. ეს ხელს შეუწყობდა მეცხოველეობის განვითარებას, შიდა ბაზრის უზრუნველყოფას და იმპორტზე დამოკიდებულების შემცირებას.
იყო საუბარი იმაზეც, რომ სახელმწიფო სოფელ კოტელიაში რძის ქარხნის აშენებას გეგმავდა, რომელსაც მთელი რაიონის რძე უნდა გადაემუშავებინა, თუმცა პროექტი ჯერჯერობით მხოლოდ განზრახვის სტადიაზე რჩება.
ყველის მწარმოებელი არკადი ზალალიანი ნინოწმინდიდან, სიტუაციის კომენტირებისას აღნიშნავს, რომ რძის ფასს ბაზარი განსაზღვრავს.
„რძეს სოფლებში — კარწახსა და სულდაში ლიტრს 1,5 ლარად ვყიდულობ. ზამთარში 2 ლარად ვყიდულობდი. ახლა ფასი ბაზრის პირობების გამო შემცირდა. ყველის ფასიც დაეცა, რადგან წალკასა და დმანისში რძე უფრო იაფია — დაახლოებით 1,30 ლარი ლიტრი. ჩვენ მათ კონკურენციას ვერ ვუწევთ. ზამთარში დეფიციტი იყო, ამიტომ შეგვიძლია მეტი გადაგვეხადა ფერმერების მხარდასაჭერად“, — ამბობს ზალალიანი.
ის დასძენს, რომ ყველის რეალიზაციას შიდა ბაზარზე ახდენს, სადაც ფასი პროდუქციის ხარისხსა და სახეობაზეა დამოკიდებული. საშუალოდ, 1 კგ ყველი დაახლოებით 18 ლარი ღირს.
სოფლის მცხოვრებლები ხშირად ამტკიცებენ, რომ შემსყიდველები ერთმანეთში თანხმდებიან და ფასებს ხელოვნურად სწევენ დაბლა. თუმცა არკადი ზალალიანი ამ მოსაზრებას უარყოფს.
„ფერმერების კარგად მესმის. ეს ჩემზე რომ იყოს დამოკიდებული, უფრო ძვირად ვიყიდდი. მაგრამ ფასს ბაზარი განსაზღვრავს. თუ მოთხოვნა ეცემა, ჩვენ ორი გზა გვაქვს – ან საერთოდ არ ვიყიდოთ რძე, ან ვიყიდოთ უფრო იაფად. ახლა წალკიდან უფრო იაფ რძეს მთავაზობენ, მაგრამ უარს ვამბობ, რათა ადგილობრივ ფერმერებს დავუჭირო მხარი“, – ამატებს ის.
მთლიანობაში, რძის ბაზარზე არსებული სიტუაცია რთული რჩება: ფერმერები ზარალდებიან, შემსყიდველები კი ბაზრის პირობებზე მიუთითებენ. თუ ფასების კლების ტენდენცია შენარჩუნდება, ამან შესაძლოა პირუტყვის სულადობის შემდგომი შემცირება და რეგიონში მეცხოველეობის სექტორის დასუსტება გამოიწვიოს.