ინკლუზიური განათლება: როგორ მიმდინარეობს ის ახალქალაქის სკოლებში

ბოლო წლებში ზოგადსაგანმანათლებლო სკოლებში სპეციალური საგანმანათლებლო საჭიროების მქონე ბავშვთა რაოდენობა მნიშვნელოვნად გაიზარდა, მათ შორის ახალქალაქშიც. ინკლუზიური განათლება საქართველოში ითვალისწინებს ისეთი პირობების შექმნას, როდესაც სპეციალური საგანმანათლებლო საჭიროების მქონე ბავშვებს შეუძლიათ ჩვეულებრივ საგანმანათლებლო დაწესებულებებში თანატოლებთან ერთად ისწავლონ და შესაბამისი მხარდაჭერა მიიღონ. იმის შესახებ, თუ როგორ არის უზრუნველყოფილი ეს უფლება ახალქალაქის სკოლებში — წაიკითხეთ Jnews-ის მასალაში.

ინკლუზიური მოსწავლე — ეს არის სპეციალური საგანმანათლებლო საჭიროების მქონე ბავშვი, რომელიც ჩვეულებრივ სკოლაში თანატოლებთან ერთად სწავლობს და სწავლის პროცესში საჭირო დახმარებასა და მხარდაჭერას იღებს. ასეთი საჭიროებები შესაძლოა უკავშირდებოდეს სმენის, მხედველობის, მეტყველების, ფიზიკურ ან ინტელექტუალურ თავისებურებებს, აუტიზმს, ქცევით ან სწავლის სირთულეებსა და სხვა გარემოებებს, რომლებიც შესაძლოა საგანმანათლებლო პროცესზე ახდენდეს გავლენას.

ინკლუზიური განათლება მიმართულია იქითკენ, რომ თითოეულ ბავშვს ჰქონდეს თანაბარი შესაძლებლობა განათლების მიღების, ურთიერთობისა და სასკოლო ცხოვრებაში მონაწილეობისთვის. საჭიროების შემთხვევაში ბავშვს ეძლევა სპეციალური საგანმანათლებლო მომსახურება, სპეციალური პედაგოგის, ფსიქოლოგის, ლოგოპედის ან სხვა სპეციალისტის დახმარება, ასევე ადაპტირებული სასწავლო მასალები და პირობები.

ამასთან, მნიშვნელოვანია ვიცოდეთ, რომ ინკლუზიური მოსწავლე აუცილებლად არ ნიშნავს შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე ბავშვს, ვინაიდან სპეციალური საგანმანათლებლო საჭიროების ცნება ბევრად უფრო ფართოა. საქართველოში საჯარო სკოლებში ინკლუზიური განათლების დანერგვა 2005 წელს დაიწყო. ეტაპობრივად ჩამოყალიბდა მხარდაჭერის სისტემა, რომელიც მოიცავს სპეციალურ მასწავლებლებს, ფსიქოლოგებსა და სხვა სპეციალისტებს.

გასულ კვირას ახალქალაქში, ისევე როგორც მთელ საქართველოში, სასწავლო პროცესი დაიწყო. Jnews მა ქალაქის სკოლებით დაინტერესდა — არიან თუ არა ახალქალაქის სკოლები მზად სპეციალური საჭიროების მქონე ბავშვებისთვის სასწავლო პროცესის უზრუნველსაყოფად.

ახალქალაქის საჯარო სკოლების წარმომადგენლები ყვებიან, თუ როგორ არის ორგანიზებული ინკლუზიური განათლება, რა სირთულეებს აწყდებიან სკოლები და რომელი სპეციალისტები მუშაობენ ბავშვებთან.

№2 საჯარო სკოლის დირექტორის, ანაიდ აბგარიანის თქმით, სკოლაში პირველკლასელებს შორის სპეციალური საგანმანათლებლო საჭიროების მქონე ბავშვები ჯერჯერობით არ არიან. ამასთან, შეზღუდული ფიზიკური შესაძლებლობის მქონე ერთი უფროსკლასელი სკოლაში სხვა ქვეყნიდან გადმოვიდა. მასთან დასაქმებულად გასული წლიდან სკოლაში ინკლუზიური პროგრამის სპეციალისტი მუშაობს.

„ინკლუზიური ბავშვების სწავლების სისტემა ისეთია, რომ ისინი გაკვეთილებს ყველა თანაკლასელთან ერთად ესწრებიან, თუმცა საჭიროების შემთხვევაში არის მათთან ინდივიდუალური მეცადინეობის შესაძლებლობაც. გაკვეთილებზე მასწავლებელი მოსწავლის გვერდით ზის და მიმართულებას აძლევს მას. მასთან ასევე ინდივიდუალურადაც მუშაობენ, ცალკე ოთახში“, — ამბობს №2 საჯარო სკოლის დირექტორი ანაიდ აბგარიანი.

№1 საჯარო სკოლაში სპეციალური საგანმანათლებლო საჭიროების მქონე ექვსი ბავშვი სწავლობს, მათგან ორი პირველკლასელია. დირექტორ რუზანნა ტეპოიანის თქმით, სკოლა მზადაა ინკლუზიური ბავშვების სწავლებისთვის, თუმცა ჯერჯერობით არ ჰყავს სპეციალური პედაგოგები. ვაკანსია უკვე გამოცხადებულია, ხოლო კანდიდატებთან გასაუბრება 22 რიცხვშია დანიშნული.

„სანამ სპეციალური მასწავლებელი არ გვექნება, ბავშვები სკოლაში მშობლებთან ერთად ივლიან და გაკვეთილებზე იმდენ ხანს დარჩებიან, რამდენსაც შეძლებენ. ინკლუზიური ბავშვები სხვადასხვა სირთულისაა: არიან ისეთებიც, რომლებსაც მშვიდად ჯდომა შეუძლიათ გაკვეთილზე, არიან აგრესიულებიც და არიან ბავშვები, რომლებიც სწრაფად იღლებიან. სპეციალური ჯგუფის მიერ მომზადებულ დასკვნებში მითითებულია, თუ რამდენი ხნით შეიძლება ბავშვი იმყოფებოდეს გაკვეთილებზე. რაც შეეხება იმას, თუ რამდენად შეიძლება ქცევითი პრობლემების მქონე ბავშვებმა ხელი შეუშალონ გაკვეთილის ჩატარებასა და სხვა მოსწავლეებს, ეს კანონითაა გათვალისწინებული: ინტეგრაციის მიზნით ბავშვი უნდა მონაწილეობდეს გაკვეთილებში. ადრეც გვყავდა ასეთი ბავშვები, თუმცა დროთა განმავლობაში ისინი ეგუებიან კოლექტივს“, — ამბობს №1 საჯარო სკოლის დირექტორი რუზანნა ტეპოიანი.

№5 საჯარო სკოლაში დარეგისტრირებულია სპეციალური საგანმანათლებლო საჭიროების მქონე ორი მოსწავლე, ხოლო კიდევ ორი რეგისტრაციას მშობლების თანხმობის მოლოდინში ელოდება. დირექტორ ნაზენი მოსოიანის თქმით, სკოლაში ასევე გამოცხადებულია სპეციალური პედაგოგის ვაკანსია — ახლა კონკურსის შედეგებს ელოდებიან.

„ყველა სკოლაში არიან ინკლუზიური ბავშვები და მათი რაოდენობა დროთა განმავლობაში იზრდება. ეს მხოლოდ ახალქალაქში არ ხდება — სტატისტიკის მიხედვითაც ზრდა შეინიშნება. ბევრი მშობელი ერიდება ინკლუზიურ სწავლებას, ჩვენ კი არ გავქვს უფლება ბავშვს ინკლუზიური პროგრამით ვასწავლოთ მშობლის თანხმობის გარეშე. ძირითადად ესენი მეტყველების პრობლემის მქონე ბავშვები არიან. კონკრეტულად რა სპეციალური საჭიროებები აქვს ბავშვს, ეს სკოლის გარეთ დგინდება, ვინაიდან ამისთვის საჭიროა ფსიქოლოგები, ექიმები, ნევროპათოლოგები და სხვა სპეციალისტები“.

ნაზენი მოსოიანის თქმით, ინკლუზიური ბავშვები განსხვავებულები არიან: ზოგიერთი პასიურია და არ მოქმედებს სასწავლო პროცესზე, არიან ჰიპერაქტიურებიც.

„რა თქმა უნდა, ინკლუზიურ ბავშვებთან სპეციალურმა პედაგოგებმა უნდა იმუშაონ, რათა სხვა ბავშვებს ხელი არ შეეშალოთ განათლების მიღებაში. ჩვენ არ გვაქვს უფლება ინკლუზიური ბავშვები სრულად გამოვყოთ, თუმცა გვაქვს ოთახი, სადაც ბავშვს საჭიროების შემთხვევაში დასვენება შეუძლია, ვინაიდან ბავშვები შესაძლოა სწრაფად დაიღალონ და მასწავლებელმა მასთან ცალკე იმეცადინოს“, — ამბობს №5 საჯარო სკოლის დირექტორი ნაზენი მოსოიანი.

ახალქალაქის №4 საჯარო სკოლაში სპეციალური საგანმანათლებლო საჭიროების მქონე ხუთი ბავშვი სწავლობს, მათგან ერთი პირველკლასელია. სკოლაში მუშაობს სპეციალური პედაგოგი, ასევე არის ფსიქოლოგის დახმარების მიღების შესაძლებლობა. ინკლუზიურ მოსწავლეებთან ინდივიდუალური მუშაობისთვის გათვალისწინებულია სპეციალური საკლასო ოთახი.

„ბავშვები არ გამოეყოფიან თავიანთ თანაკლასელებს: გაკვეთილები საერთო კლასებში მიმდინარეობს, ხოლო გაკვეთილის დროს ან შემდეგ მათთან სპეციალური პედაგოგი მუშაობს. სპეციალურ პედაგოგს თითოეული მოსწავლისთვის ინდივიდუალური განრიგი აქვს შედგენილი. როდესაც ინკლუზიურ ბავშვებთან მეცადინეობის დრო დგება, პედაგოგს შეუძლია სპეციალური ოთახი გამოიყენოს. ყველაფერი კეთდება იმისთვის, რომ მოსწავლეები თავიანთ ყველა თანაკლასელს თანაბრად ეპყრობოდნენ“, — ამბობს ახალქალაქის №4 საჯარო სკოლის დირექტორი გაიანე კარახანიანი.

ახალქალაქის №3 საჯარო სკოლაში ჯერჯერობით ვერ ასახელებენ იმ მოსწავლეთა ზუსტ რაოდენობას, რომლებიც ინკლუზიური პროგრამით ისწავლიან: რამდენიმე განაცხადი ჯერ კიდევ განხილვის პროცესშია. სკოლაში ასევე მუშაობს სპეციალური პედაგოგი.

„ამ ეტაპზე ვერ შეგატყობინებთ იმ ბავშვების რაოდენობას, რომლებიც ინკლუზიური პროგრამით ისწავლიან, ვინაიდან არის განაცხადები, რომლებიც ჯერ კიდევ განიხილება. აუცილებელია შეფასდეს ბავშვის საჭიროება ინკლუზიურ განათლებაში. რაც შეეხება სპეციალურ პედაგოგს, ასეთი სპეციალისტი სკოლაში გვყავს“, — ამბობს ახალქალაქის №3 საჯარო სკოლის დირექტორი ნინო სუდაძე.

საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახურის მონაცემებით, 2024 წელს საქართველოს ზოგადსაგანმანათლებლო სკოლებში 12 544 სპეციალური საგანმანათლებლო საჭიროების მქონე მოსწავლე სწავლობდა, მათგან 12 277 — საჯარო, ხოლო 267 — კერძო სკოლებში. 2026 წლისთვის განათლების სამინისტრო აგრძელებს სსსმ მოსწავლეთა ცალკე რეგისტრაციასა და შეფასებას, თუმცა 2026 წლის საბოლოო სტატისტიკა მასალის მომზადების მომენტისთვის ოფიციალურად გამოქვეყნებული არ არის.