საქართველოს მთავრობა სამოქალაქო აქტების რეგისტრაციისა და მონაცემთა ბაზების წარმოების წესებში მასშტაბურ ცვლილებებს გეგმავს. ამის შესახებ აღნიშნულია მთავრობის 2026 წლის საშემოდგომო სესიის მოკლევადიან საკანონმდებლო საქმიანობის გეგმაში, რომელიც საკანონმდებლო ორგანოს წარედგინა.
კერძოდ, მთავრობა გეგმავს მოამზადოს კანონპროექტი „სამოქალაქო აქტების შესახებ“ კანონში ცვლილებების შეტანის თაობაზე, რაც, დოკუმენტის განმარტებით, გამოწვეულია სამოქალაქო აქტების რეესტრებში ცვლილებების, შესწორებებისა თუ დამატებების შეტანის თაობაზე მოქალაქეთა მიმართვების მკვეთრი ზრდით.
მთავრობის ინფორმაციით, რეფორმის მიზანია პროცედურების ეფექტიანობის ამაღლება, წარმოების წესის გამარტივება და ფიქტიური გარიგებების პრევენცია.
დაგეგმილი ცვლილებები ითვალისწინებს რამდენიმე ძირითად სფეროს, კერძოდ:
ცვლილებების შედეგად, თუ დოკუმენტი მიღებულია სხვა სახელმწიფოს უფლებამოსილი ორგანოსგან დიპლომატიური არხებით, რაც ადასტურებს მის ნამდვილობას, მისი აპოსტილი/ლეგალიზაცია აღარ იქნება საჭირო. ეს ცვლილება გამარტივებს სააგენტოს მიერ მონაცემთა ბაზის სრულყოფის პროცესს; დაზუსტდება, რომ მკვდრადშობილი ბავშვის საიდენტიფიკაციო ნომერი და მოქალაქეობა არ მიეთითება დაბადების მოწმობაში, ისევე როგორც სახელი და გვარი; კანონს შეაქვს ცვლილებები მამობის რეგისტრაციისას გვარის შერჩევის დებულებაში და ადგენს იმავე წესებს, რომლებიც გამოიყენება დაბადების რეგისტრაციისას გვარის განსაზღვრისას. გარდა ამისა, დადგენილია, რომ თუ პირი დადგენილია 10 წლის ასაკს მიღწეული არასრულწლოვნის მამად, გვარის შესაცვლელად საჭიროა ბავშვის თანხმობა; ცვლილებების შედეგად, დნმ-ის ტესტის შედეგების წარდგენისას, დაბადების სამოქალაქო აქტში მამად მითითებული პირის განცხადება აღარ იქნება საჭირო. ამ განცხადების წარდგენა ასევე გახდება სავალდებულო, თუ მამობის დადგენის შემდეგ დაბადების მოწმობაში მამად მითითებული იქნება სხვა სახელმწიფოს მოქალაქე და/ან მამობის დადგენის შემდეგ ბავშვი ჩაითვლება საქართველოს მოქალაქედ. ეს უზრუნველყოფს სამოქალაქო აქტში რეალური სიტუაციის ასახვას და არ მისცემს პირებს საშუალებას, მამობის დადგენის რეგისტრაცია არაკეთილსინდისიერად გამოიყენონ; ცვლილების თანახმად, მშობლის/მშობლების მონაცემების შეცვლის შემთხვევაში, ბავშვის მიმართ დარეგისტრირებული მამობის დადგენის ჩანაწერი (ასეთის არსებობისას) ჩაითვლება ბათილად, მიუხედავად იმისა, მითითებულია ეს სასამართლოს გადაწყვეტილებაში თუ არა. მოქმედი კანონმდებლობის შესაბამისად, რიგ შემთხვევებში დაინტერესებული პირები არ მიმართავენ სასამართლოს შუამდგომლობით მამობის დადგენის ჩანაწერის ბათილად ცნობის შესახებ და, შესაბამისად, სასამართლოს გადაწყვეტილება არ შეიცავს მითითებას მამობის დადგენის ჩანაწერთან დაკავშირებით, რაც ამ აქტის ჩანაწერის სტატუსს ღიად ტოვებს.
ცვლილებების შედეგად, თუ დოკუმენტი მიღებულია სხვა სახელმწიფოს უფლებამოსილი ორგანოსგან დიპლომატიური არხებით, რაც ადასტურებს მის ნამდვილობას, მისი აპოსტილი/ლეგალიზაცია აღარ იქნება საჭირო. ეს ცვლილება გამარტივებს სააგენტოს მიერ მონაცემთა ბაზის სრულყოფის პროცესს;
დაზუსტდება, რომ მკვდრადშობილი ბავშვის საიდენტიფიკაციო ნომერი და მოქალაქეობა არ მიეთითება დაბადების მოწმობაში, ისევე როგორც სახელი და გვარი;
კანონს შეაქვს ცვლილებები მამობის რეგისტრაციისას გვარის შერჩევის დებულებაში და ადგენს იმავე წესებს, რომლებიც გამოიყენება დაბადების რეგისტრაციისას გვარის განსაზღვრისას. გარდა ამისა, დადგენილია, რომ თუ პირი დადგენილია 10 წლის ასაკს მიღწეული არასრულწლოვნის მამად, გვარის შესაცვლელად საჭიროა ბავშვის თანხმობა;
ცვლილებების შედეგად, დნმ-ის ტესტის შედეგების წარდგენისას, დაბადების სამოქალაქო აქტში მამად მითითებული პირის განცხადება აღარ იქნება საჭირო. ამ განცხადების წარდგენა ასევე გახდება სავალდებულო, თუ მამობის დადგენის შემდეგ დაბადების მოწმობაში მამად მითითებული იქნება სხვა სახელმწიფოს მოქალაქე და/ან მამობის დადგენის შემდეგ ბავშვი ჩაითვლება საქართველოს მოქალაქედ. ეს უზრუნველყოფს სამოქალაქო აქტში რეალური სიტუაციის ასახვას და არ მისცემს პირებს საშუალებას, მამობის დადგენის რეგისტრაცია არაკეთილსინდისიერად გამოიყენონ;
ცვლილების თანახმად, მშობლის/მშობლების მონაცემების შეცვლის შემთხვევაში, ბავშვის მიმართ დარეგისტრირებული მამობის დადგენის ჩანაწერი (ასეთის არსებობისას) ჩაითვლება ბათილად, მიუხედავად იმისა, მითითებულია ეს სასამართლოს გადაწყვეტილებაში თუ არა. მოქმედი კანონმდებლობის შესაბამისად, რიგ შემთხვევებში დაინტერესებული პირები არ მიმართავენ სასამართლოს შუამდგომლობით მამობის დადგენის ჩანაწერის ბათილად ცნობის შესახებ და, შესაბამისად, სასამართლოს გადაწყვეტილება არ შეიცავს მითითებას მამობის დადგენის ჩანაწერთან დაკავშირებით, რაც ამ აქტის ჩანაწერის სტატუსს ღიად ტოვებს;
მოქმედი დებულების თანახმად, ქორწინების რეგისტრაციისას გვარის შეცვლა დაუშვებელია, თუ აღნიშნული პირის მიმართ მიმდინარეობს სისხლის სამართლის საქმე, მათ შორის, თუ ეს პირი იძებნება საქართველოს ან სისხლის სამართლის პოლიციის საერთაშორისო ორგანიზაციის (ინტერპოლის) მიერ. ცვლილების შესაბამისად, ქორწინების რეგისტრაციისას გვარის შეცვლაზე უარის თქმის საფუძვლებს დაემატება დებულება საქართველოში დეპორტაციის ან რეადმიციის შესახებ დეპორტაციიდან/რეადმიციიდან 5 წლის განმავლობაში. ამ შემთხვევაში განხორციელდება მხოლოდ ქორწინების რეგისტრაცია გვარის შეცვლის გარეშე, რაც არ მისცემს პირებს საშუალებას, გვარის შეცვლის მიზნით დადონ ფიქტიური ქორწინება და გვერდი აუარონ გვარის შეცვლაზე უარის თქმის საფუძვლებს;
ცვლილებების შედეგად, შვილად აყვანილ ბავშვს ექნება უფლება, შეზღუდვების გარეშე მიიღოს ინფორმაცია მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ მისი მშობლების მონაცემები არ შეცვლილა შვილად აყვანის შედეგად და იგი შვილად აყვანის შესახებ ინფორმირებული იყო უფლებამოსილი ორგანოს მიერ;
ცვლილებების შეტანის შედეგად, განქორწინების მოწმობა არ დარეგისტრირდება დროებითი ბინადრობის ნებართვის მქონე პირებისთვის, რომლებიც არ იმყოფებიან ქორწინებაში საქართველოს მოქალაქესთან, მუდმივი ბინადრობის ნებართვის მქონე პირებისთვის, საქართველოში სტატუსის მქონე მოქალაქეობის არმქონე პირებისთვის, ან რომელთა ქორწინების მოწმობაც არ არის დარეგისტრირებული საქართველოში, ვიდან ეს არ წარმოადგენს სახელმწიფო ინტერესს;
შეიცვლება განქორწინების რეგისტრაციის ვადები მოქალაქის მიერ სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების საფუძველზე განცხადების წარდგენის შემთხვევაში, რაც გამარტივებს პროცესს დაინტერესებული მხარეებისთვის, როდესაც უკვე არსებობს სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება და არ იქნება საჭირო დამატებითი 5-დღიანი ან 30-დღიანი ლოდინი;
მშობლების გარდა, 16 წლამდე ასაკის არასრულწლოვნის სახელის და/ან გვარის შეცვლის შესახებ განცხადების წარდგენის უფლება ასევე ეძლევათ სხვა კანონიერ წარმომადგენლებს;
თუ მშობელი, რომლის გვარსაც ატარებს 10 წლამდე ასაკის არასრულწლოვანი, იცვლის გვარს, ბავშვის გვარი იცვლება მშობლის გვარის შეცვლასთან ერთად. შესაძლოა, მშობელს/კანონიერ წარმომადგენელს სურდეს მხოლოდ საკუთარი გვარის შეცვლა, რაც მოქმედი კანონმდებლობით დაუშვებელია. ცვლილებების შესაბამისად, როგორც მშობელს, ასევე 10 წლამდე ასაკის არასრულწლოვანს შეეძლებათ გვარის შეცვლა ერთმანეთისგან დამოუკიდებლად.
