არჩევნები რუსეთში – როგორ ჩატარდა, რატომ და როგორ დასრულდა

რუსეთის არჩევნების შემდეგ კვლავ გამწვავდა დისკუსია ვლადიმერ პუტინისა და „ერთიანობის“ (Единая Россия) მხარდაჭერის რეალურ დონეზე, ადმინისტრაციული ზეწოლისა და ფალსიფიკაციის როლზე, ასევე რუსული საზოგადოების განწყობებზე. იმის შესახებ, თუ რა აჩვენა არჩევნებმა, ვინ შეადგენს რუსეთის ხელისუფლების ელექტორატს, რატომ აგრძელებს რუსების ნაწილი მისი პოლიტიკის მხარდაჭერას და რას ნიშნავს ეს რუსეთისა და რეგიონის მომავლისთვის, პოლიტოლოგ გელა ვასაძეს ვესაუბრეთ.

2026 წლის 18–20 სექტემბერს გამართულ რუსეთის ფედერაციის სახელმწიფო დუმის არჩევნებში, ცენტრალური საარჩევნო კომისიის 22 სექტემბრის წინასწარი მონაცემებით, პარტიული სიებით პირველი ადგილი „ერთიანობამ“ დაიკავა. ოქმების 96%-ზე მეტის დამუშავების შემდეგ შედეგები შემდეგნაირად გადანაწილდა:

„ერთიანი რუსეთი“ (Единая Россия) — 57,83%;

„კომუნისტური პარტია“ (КПРФ) — 13,76%;

„ლიბერალ-დემოკრატიული პარტია“ (ЛДПР) — 9,01%;

„ახალი ხალხი“ (Новые люди) — 7,96%;

„სამართლიანი რუსეთი — სიმართლისთვის“ (Справедливая Россия — За правду) — დაახლოებით 5%.

ამრიგად, „ერთიანი რუსეთი“ ინარჩუნებს დომინანტურ პოზიციას სახელმწიფო დუმაში და იღებს მნიშვნელოვან ფრაქციას. აქტივობამ, ცესკოს მონაცემებით, დაახლოებით 59% შეადგინა, რაც აღემატება 2021 წლის სახელმწიფო დუმის არჩევნების მაჩვენებელს (მაშინ მან 51,72% შეადგინა). რუსული ოფიციალური წყაროები კენჭისყრას ჩატარებულად და ლეგიტიმურად ახასიათებენ.

ამავდროულად, დამოუკიდებელი მედიასაშუალებები და დამკვირვებლები მიუთითებენ ოპოზიციონერი კანდიდატების დაშვების შეზღუდვაზე, ადმინისტრაციულ ზეწოლასა და არჩევნების კონკურენტუნარიანობის პრობლემებზე. მაგალითად, Associated Press აღნიშნავს არჩევნებზე რიგი ოპოზიციონერი პოლიტიკოსებისა და პარტიების არყოფნას და კენჭისყრას მკაცრი პოლიტიკური კონტროლის პირობებში ჩატარებულად აღწერს.

ცალკე სურათი დაფიქსირდა რუსეთის საზღვრებს გარეთ. ცესკოს გამოქვეყნებული მონაცემებით, ათეულობით ქვეყანაში კენჭისყრის შედეგებით პირველი ადგილი დაიკავა პარტიამ „ახალი ხალხი“ და არა „ერთიანმა რუსეთმა“. დამკვირვებლები და მედია ასევე იუწყებოდნენ დამკვირვებლების დაშვებასთან, კენჭისყრის პროცედურებთან და ბიულეტენების დათვლასთან დაკავშირებული პრობლემების შესახებ. ვრცელდებოდა ცნობები ბიულეტენების შესაძლო ჩაყრის, ასევე უკრაინის იმ ტერიტორიებზე, რომლებიც რუსეთის ოკუპაციის ქვეშ იმყოფება, შეიარაღებული კონტროლის ქვეშ ხმის მიცემის შესახებ.

პოლიტოლოგის მოსაზრება
— შეიძლება თუ არა ჩავთვალოთ, რომ რუსეთში არჩევნები შედგა?

— დიახ, შეიძლება ჩავთვალოთ, რომ არჩევნები რუსეთში შედგა თუნდაც იმ გაგებით, რომ ხალხი მივიდა საარჩევნო უბნებზე და ხმა მისცა. მინდა ვთქვა, რომ ამ გაგებით პუტინსა და „ერთიან რუსეთს“ შეიძლება მივულოცოთ: არჩევნებმა აჩვენა, რომ რუსეთის მოსახლეობის მნიშვნელოვანი ნაწილი მხარს უჭერს პუტინსა და მის პოლიტიკას, მათ შორის ომს. ეს ჩემი რწმენაა, მიუხედავად იმისა, რომ, დიახ, იყო ზეწოლა, დარღვევები, ფალსიფიკაცია და მრავალი სხვა. მაგრამ ხალხს ეს სისტემა რომ არ ეჭიროდა, მათ შეეძლოთ უბრალოდ არ მოსულიყვნენ. კარგია ეს თუ ცუდი — მოვიდნენ. კონკრეტულად როგორ ხდება ეს, ზეწოლით თუ მის გარეშე — ეს უკვე სხვა საკითხია. საერთო ჯამში, პუტინს ელექტორატის პრობლემა არ აქვს, მას ხალხთან პრობლემა არ აქვს. ხალხი ერგო ძალიან, ძალიან დათრგუნული, მორჩილი, სამწუხაროდ. და მე ამას ახლა საყვედურის გარეშეც ვამბობ, რადგან რეჟიმი, რა თქმა უნდა, ძალიან მძიმეა. მაგრამ ფაქტი ფაქტად რჩება. და როდესაც ვსაუბრობთ მომავლის რუსეთზე, დემოკრატიულ რუსეთზე და ა.შ., ეს, ჩემი აზრით, გულუბრყვილობაა. რადგან ასეთ საზოგადოებასთან დემოკრატიული რუსეთის აშენება შეუძლებელია. ერთადერთი ვარიანტია — იმპერიის დემონტაჟი. სხვა ვარიანტები არ არსებობს. ეს ჩვენ კარგად უნდა გვესმოდეს.

— მრავალრიცხოვანი დაფიქსირებული ფალსიფიკაციების გათვალისწინებით — ბიულეტენების ჩაყრა, „კარუსელები“, შემთხვევები, როდესაც ადამიანების ნაცვლად მისცეს ხმა, თუმცა თავად არჩევნებზე არ მოსულან — სჭირდებოდა თუ არა „ერთიან რუსეთს“ არჩევნებზე თავისი ხელისუფლების დადასტურების ასეთი ფორმატი?

— რა თქმა უნდა, სჭირდებოდა. პირველი, მათთვის მნიშვნელოვანი იყო რეალურად გაეგოთ, რამდენი ადამიანია მათ მხარეს. ხოლო ისინი, ვინც მათ ხმას აძლევს — მოსახლეობის აქტიური ნაწილია. ადამიანების უმეტესობისთვის ეს ყოველთვის უკავშირდება ქვეყნის სიყვარულს. მაგრამ ის, რომ აქტიური მოსახლეობის უმრავლესობა მათ უჭერს მხარს — ძალიან მნიშვნელოვანი მომენტია. მეორეც, რატომ ხდება ფალსიფიკაციები? მთავარი მომენტი — აუცილებელი არ არის, რომ ვინმემ ზემოდან უბრძანა. ეს შეიძლება იყოს რეგიონებს შორის შეჯიბრი, როდესაც თითოეულს სურს ზევით კარგი შედეგები აჩვენოს. ისინი ეჯიბრებიან ერთმანეთს, რათა აჩვენონ, რამდენად ეფექტურები და ლოიალურები არიან. და ბოლოს, რატომაც არა? ეს შემდეგ პროპაგანდაში გამოიყენება. इसलिए, რა თქმა უნდა, „ერთიან რუსეთს“ სჭირდებოდა ასეთი შედეგი. პუტინს დღეს შეუძლია თქვას, რომ საზოგადოება მას მხარს უჭერს, მათ შორის ომის პირობებშიც.

— ანუ, ხალხმა ხმა რომც არ მისცეს, ეს არაფერს შეცვლის?

— ისედაც ხომ დარაზმულები არიან ხელისუფლებისა და მისი ლიდერის ირგვლივ.

— ხოლო როგორ აფასებთ ოპოზიციის კონკურენტუნარიანობას?

— რუსეთში ოპოზიცია არ არსებობს. საერთოდ არ არსებობს. მეტიც, რუსეთის საზღვრებს გარეთაც სიტუაცია არაერთგვაროვანია. ერთადერთი რეალური ოპოზიცია – ეროვნულ-დემოკრატიული მოძრაობებია. ისინი, ვინც დღეს რუსეთის ფარგლებს გარეთ ოპოზიციობენ, არ აცხადებენ მთავარ პრინციპს – იმპერიის დემონტაჟს. ამის გარეშე კი ეს უკვე ოპოზიცია კი არა, უბრალოდ მოქმედი პირის შეცვლაა.

— რამდენად საშიში კონკურენტი იყო „ერთიანობისთვის“ პარტია „იაბლოკო“ და რატომ ჩამოაცილეს იგი არჩევნებს?

— აბსოლუტურად არასაშიში. ერთადერთი მიზეზი, რატომაც ეს გააკეთეს – მათ არ მოინდომეს უკმაყოფილო ადამიანებისთვის პოლიტიკური გამოხატვის მინიმალური შესაძლებლობაც კი დაეტოვებინათ. „იაბლოკოს“ შეეძლო თავისი კანდიდატები დაეყენებინა. მაგრამ ბევრი გავიდოდა? ბევრი ვერ გავიდოდა.

— გავრცელდა კადრები, სადაც სამხედრო ფორმაში ჩაცმული, შეიარაღებული პირები დადიოდნენ და ხმის მიცემის პროცესს აკონტროლებდნენ. რამდენად შეიძლება საერთოდ ვისაუბროთ თავისუფალ ნებაზე, როდესაც ზურგს უკან ავტომატიანი ადამიანი გიდგას?

— მე არ ვამბობ, რომ არჩევნები თავისუფალი იყო. მე ვამბობ, რომ ხალხმა ხმა მისცა. კონკრეტულად როგორ მისცეს ხმა — ეს უკვე სხვა საკითხია. ზურგს უკან ავტომატიანი იდგა თუ სხვა ტიპის ზეწოლა ხორციელდებოდა — ეს ცალკე პრობლემაა. მაგრამ კიდევ ერთხელ: მე ვსაუბრობ იმაზე, რომ პუტინს ელექტორატთან პრობლემა არ აქვს. მეტიც, პუტინს არც ოპოზიციასთან აქვს სერიოზული პრობლემები. ამიტომ ერთადერთი, რასაც დღეს ამ საფრთხის შეჩერება შეუძლია — უკრაინაა. სანამ რუსული იმპერიული სისტემა არსებობს, ის ყოველთვის ეცდება გავლენის აღდგენასა და დაკარგული ტერიტორიების დაბრუნებას. შესაბამისად, ეს საფრთხეა არა მხოლოდ უკრაინისთვის, არამედ ყველა მეზობელი სახელმწიფოსთვის.

— ოკუპირებულ ტერიტორიებზე ხმის მიცემის საკითხი: უკრაინასა და საქართველოში — მაგალითად, სამხრეთ ოსეთში — სიტუაცია იდენტურია?

— არა, ვერ ვიტყვით, რომ სიტუაცია იდენტურია. იურიდიულად რუსეთმა დონეცკისა და ლუგანსკის ოლქები თავის ტერიტორიებად გამოაცხადა. ამასთან, საერთაშორისო საზოგადოება საზღვრების ამ ცვლილებას არ ცნობს. რაც შეეხება სამხრეთ ოსეთს, რუსეთი მას ოფიციალურად განიხილავს როგორც დამოუკიდებელ სახელმწიფოს და არა როგორც რუსეთის ფედერაციის ნაწილს. მიუხედავად ამისა, იქ მცხოვრები რუსეთის მოქალაქეები მონაწილეობდნენ რუსეთის არჩევნებში.

— ვინ აძლევს ძირითადად ხმას „ერთიან რუსეთს“? როგორ გამოიყურება მისი ელექტორატი?

— პირველი — ჩინოვნიკები. მეორე — ადამიანები, რომლებიც დაკავშირებული არიან სისტემასთან, მათ შორის ბიზნესითა და სხვა ინტერესებით. და მესამე, ყველაზე დიდი ნაწილი — ესენი არიან ადამიანები, რომლებსაც უბრალოდ სჯერათ, რომ რუსეთი მართალია. უბრალოდ, მათი აზრით: „ეს ხომ რუსეთია“. კავკასია — რუსეთია, უკრაინა — რუსეთია.

— შეიძლება თუ არა ჩავთვალოთ, რომ რუსეთიდან მობილიზაციის წინა ტალღების დროს მოსახლეობის ძლიერი გადინება მოხდა? და ახლა მსგავს სიტუაციას ვხედავთ, თუმცა რა არის ქვეყნის დატოვების მიზეზი — ომისთვის თავის არიდება თუ ავტორიტარიზმისგან გაქცევა?

— ვიტყოდი, რომ ბევრი მიდის არა იდეოლოგიური მიზეზების გამო. მიდიან ისეთი ადამიანებიც, რომლებიც მიიჩნევენ, რომ რუსეთი მართალია. ფიქრობენ, რომ რუსეთი მართალია და მზად არიან მისთვის იბრძოლონ კიდეც, მაგრამ თავად სიკვდილი არ სურთ. ამიტომ, ქვეყნიდან წასული ყველა ადამიანი ავტომატურად პუტინის მოწინააღმდეგედ ვერ ჩაითვლება. მათ შეიძლება მხარი დაუჭირონ პუტინს და იმავდროულად არ სურდეთ ომში მონაწილეობა ან დაღუპვა. ბევრს, ვინც წავიდა, საერთოდ არ სურს არჩევნებში მონაწილეობა. ხოლო ისინი, ვინც მაინც აძლევს ხმას „ერთიან რუსეთს“, აშკარაა, რომ შესაბამის პოლიტიკურ შეხედულებებს ინარჩუნებენ.