12 ივლისი — ვარდევორი (ვარდავარი)
ეს არის დღესასწაული, რომელიც ბევრისთვის მხოლოდ ერთმანეთისთვის წყლის შესხმასთან ასოცირდება. თუმცა ჯავახეთში, განსაკუთრებით გასული საუკუნის შუა წლებში, ამ დღესასწაულს ბევრად უფრო ღრმა აზრი ჰქონდა. ეს იყო სოფელში ერთ-ერთი ყველაზე ბედნიერი, ფერადი და ხალხმრავალი დღე, როდესაც მთელი თემი ერთი სადღესასწაულო განწყობით ცხოვრობდა. ჯავახეთში „ვარდავარს“ ხშირად „ვარდევორს“ უწოდებენ.
ჯავახეთის ხანდაზმული მცხოვრებლები ყვებიან, რომ ისინი ვარდევორისთვის რამდენიმე დღით ადრე ემზადებოდნენ. სახლებსა და ეზოებს ასუფთავებდნენ, თონეში პურს აცხობდნენ და სადღესასწაულო კერძებს ამზადებდნენ. წყალი სიცოცხლის, სიწმინდისა და ბარაქიანი მოსავლის სიმბოლო იყო, ამიტომ ადამიანები ერთმანეთს წყალს მხოლოდ გასართობად კი არ ასხამდნენ, არამედ ამით წარმატებას უსურვებდნენ. ითვლებოდა, რომ ეს წყალი იღბალს, ჯანმრთელობასა და კეთილდღეობას მოიტანდა.
თუმცა „ვარდევორის“ ყველაზე საინტერესო მომენტი მხოლოდ წყალი არ იყო. სოფლებში საერთო სუფრები იშლებოდა, სრულდებოდა ეროვნული სიმღერები და ცეკვები, იმართებოდა დოღი, სხვადასხვა შეჯიბრება და თამაში.
ბევრ სოფელში ადამიანები წმინდა ადგილებსა და სალოცავებს სტუმრობდნენ, მატაღს (შესაწირავს) აკეთებდნენ და მთელი წლის განმავლობაში მშვიდობისთვის, ოჯახის კეთილდღეობისა და ბარაქიანი მოსავლისთვის ლოცულობდნენ. სადღესასწაულო სუფრის სავალდებულო ატრიბუტი ტრადიციული სოფლის კერძები იყო და ბევრი ოჯახი ამ დღეს კარებს სტუმრებისთვის ღიას ტოვებდა.
მოგონებები სოფელ ოლავერდიდან
ახალქალაქის მუნიციპალიტეტის სოფელ ოლავერდის მცხოვრებმა, ბებია ფარზიკმა, შემდეგი რამ გვიამბო:
„ღამით აბულის მთის კალთაზე მდებარე წმინდა ადგილას ავდიოდით, რათა „ვარდევორის“ გარიჟრაჟს აბულის მთის მწვერვალზე შევხვედროდით. შემდეგ სოფელში ვბრუნდებოდით, აბლარში სიმღერა-ცეკვას ვმართავდით და მთელი სოფელი მატაღს აკეთებდა. მერე ჩვენს სოფელში მოვდიოდით, მხიარულება იქ გრძელდებოდა, ბოლოს კი ერთმანეთს წყალს ვასხამდით, ეს ძალიან მაგარი იყო“.
სოფლის სხვა ხანდაზმული მცხოვრებლებიც ნოსტალგიით იხსენებენ ახალგაზრდობას. მათ ჩვენთან უზრუნველი და ბედნიერი მომენტები გაიხსენეს.
„ადრე ყველაფერი შესანიშნავად იყო, მთელი სოფელი ერთად ვდღესასწაულობდით. ჩვენი თანასოფლელები, ისევე როგორც მეზობელი სოფლების მცხოვრებლები, აბულის მთაზე ადიოდნენ, დიდი დღესასწაული იმართებოდა, მთელი სოფელი მოუთმენლად ელოდა „ვარდავარის“ დადგომას“, — იხსენებს სოფელ ოლავერდის მცხოვრები აშოტ კარახანიანი.
კითხვაზე, შემორჩა თუ არა ეს ტრადიცია დღეს, პაპა აშოტმა გვიპასუხა:
„ახლა „ვარდავარზე“ აბულის მთაზე ძალიან ცოტა ადამიანი თუ ადის, მაგრამ ეს აღარ იქცევა მასობრივ დღესასწაულად, აღარ არის დღესასწაულის ძველი განცდა“.
როგორ შეიცვალა ცხოვრება 90-იანი წლების შემდეგ?
თუ რატომ ქრება ვარდავარის ტრადიციები, ამის გარკვევას სოფლის სხვა მცხოვრებლებთანაც შევეცადეთ, რომლებიც გაოცებული მზერით ცდილობდნენ პასუხების პოვნას. ამბობენ: „ახლა ცხოვრება შეიცვალა, ადამიანებს სხვა ინტერესები აქვთ, „ვარდავარს“ ისე აღარ ელოდებიან, როგორც ადრე“.
ამავდროულად, მათ დასძინეს, რომ ცხოვრება მკვეთრად შეიცვალა 90-იანი წლებიდან.
„90-იან წლებამდე ცხოვრება ყველგან უფრო საინტერესო იყო, სოფლებში სიხარული სუფევდა, ადამიანები უფრო გულწრფელად, სულიერად ცხოვრობდნენ და მეტ დაუვიწყარ მომენტს ქმნიდნენ. 90-იანების შემდეგ ცხოვრება შეიცვალა, ყველაფერი გართულდა. თუმცა ისიც უნდა აღინიშნოს, რომ ახლა ადამიანებმა ნელ-ნელა დაიწყეს ძველ ტრადიციებთან დაბრუნება, თანდათან ისევ იგრძნობა ძველი გამოცოცხლება, როგორც „ვარდავართან“, ისე სხვა დღესასწაულებთან დაკავშირებით“, — თქვა სოფელ ოლავერდის მცხოვრებმა, ოვიკ გილოიანმა.
დოღი და ტრადიციები სოფელ განძაში
ნინოწმინდის მუნიციპალიტეტის სოფელ განძაშიც „ვარდავარი“ დიდი მასშტაბით აღინიშნებოდა, ამის შესახებ სოფლის მცხოვრებამ, მკრტიჩ ლულუკიანმა გვიამბო:
„ახალგაზრდები ცხენებით ავდიოდით ეკლესიის მთაზე, მთელი სოფელი იქ იკრიბებოდა, ისმოდა ზურნისა და დოლის ხმა. ცხენებს წითელ ლენტებსა და ეჟვნებს ვაბამდით და ვეჯიბრებოდით. ვინც იმარჯვებდა, სოფელში ყველაზე ცნობილ ახალგაზრდად ითვლებოდა და გოგონებში დიდ ავტორიტეტს იძენდა. ყველა დიდი ენთუზიაზმით ელოდა ამ შეჯიბრებას. რბოლის შემდეგ დღესასწაული სოფელში გადაინაცვლებდა“.
ჩვენ ასევე ვესაუბრეთ ახალგაზრდებს, რათა გაგვეგო, როგორ აღნიშნავენ დღეს დღესასწაულს განძაში.
„ახლა ვარდევორი სოფელში ძალიან მოკრძალებულად აღინიშნება, ტერ გევორგი სურბ კარაპეტის ეკლესიაში ლიტურგიას ატარებს. მართალია, არის ხალხი, ვინც დღესაც ადის ეკლესიის მთაზე, მაგრამ ეს ისე აღარ ხდება, როგორც მამაჩემი და ბაბუაჩემი გვიყვებოდნენ. ძირითადად, ერთმანეთს ენერგიულად ასხამენ წყალს, რაც ყოველთვის მხიარულად ჩაივლის ხოლმე“, — თქვა ერთ-ერთმა ახალგაზრდამ, მათევოსმა.
კულტურული მემკვიდრეობის შენარჩუნება
ჯავახეთის მცხოვრებლებთან სასაუბროდ ნათელი გახდა, რომ დროთა განმავლობაში „ვარდევორის“ მშვენიერი ტრადიციების დიდი ნაწილი მივიწყებას მიეცა. ამას ბევრი მიზეზი აქვს: მიგრაცია სოფლებიდან, მოსახლეობის შემცირება, საბჭოთა წლებში სახალხო და რელიგიური დღესასწაულების გამართვაზე არსებული შეზღუდვები და თანამედროვე ცხოვრების შეცვლილი რიტმი. ამ ყველაფერმა თანდათან შეცვალა „ვარდევორის“ სახე.
დღეს ბევრგან მხოლოდ წყლის შესხმის ტრადიციაა შემორჩენილი, ხოლო სიმღერები, თამაშები, კოლექტიური სუფრები და დიდი სოფლის დღესასწაულები თითქმის გაქრა.
თუმცა ბოლო წლებში საინტერესო ტენდენცია შეინიშნება: ახალგაზრდები სულ უფრო მეტად ინტერესდებიან საკუთარი ფესვებით, თემებში ცდილობენ აღადგინონ ტრადიციული დღესასწაულები, ხოლო კულტურული ორგანიზაციები და საინიციატივო ჯგუფები კვლავ გვახსენებენ „ვარდევორის“ ნამდვილ მნიშვნელობას.
მივიწყებული ტრადიციების აღორძინება მხოლოდ მაშინ არის შესაძლებელი, როდესაც მათ იხსენებენ, მათზე ყვებიან და მომავალ თაობებს გადასცემენ. „ვარდავარი“ მხოლოდ ერთმანეთისთვის წყლის შესხმის დღესასწაული არ არის — ეს კოლექტიური მეხსიერების, სოფლის სოლიდარობისა და ჯავახეთის ეროვნული კულტურის მნიშვნელოვანი ნაწილია, რომლის შენარჩუნებაც აუცილებელია.
დაწერეთ კომენტარებში თქვენი სოფლისა და რეგიონის საინტერესო ტრადიციები და ისტორიები, რომლებიც „ვარდავარის“ დღესასწაულს უკავშირდება.
