მაღალმთიანი რეგიონების მცხოვრებლებისთვის გათვალისწინებული შეღავათები შემუშავდა, როგორც ინსტრუმენტი იმ დასახლებების მხარდასაჭერად და განვითარებისთვის, რომელთა დატოვებასაც მოსახლეობა რთული საყოფაცხოვრებო პირობების გამო ცდილობს. თუმცა, ინფლაციის, ტარიფების მატებისა და ცხოვრების დონის ზრდის პირობებში, ამ შეღავათების რეალური ღირებულება საგრძნობლად შემცირდა. ჯავახეთში მაღალმთიანი რეგიონის სტატუსი უფრო მეტად აღიქმება, როგორც ფორმალობა: დახმარებები ვერ ფარავს ხარჯებს, საგადასახადო შეღავათები მოძველებულია, ხოლო კლიმატური პირობები თითქმის არ არის გათვალისწინებული სატარიფო პოლიტიკაში.
Jnews-მა შეისწავლა „მაღალმთიანი რეგიონების განვითარების შესახებ“ კანონით გათვალისწინებული შეღავათები და მათი გავლენა ჯავახეთის მოსახლეობის ცხოვრებაზე.
ეს ტექსტი დეტალურად აღწერს იმ სოციალურ შეღავათებს, რომლებიც კანონით ეკუთვნით მაღალმთიანი რეგიონების მცხოვრებლებს, და აანალიზებს მათ რეალურ ეფექტიანობას ჯავახეთის პირობებში.
1. შეღავათი ელექტროენერგიაზე
ეს შეღავათი რჩება ერთ-ერთ იმ მცირე ღონისძიებათაგან, რომელიც მეტ-ნაკლებად შესამჩნევია ახალქალაქის მუნიციპალიტეტის მცხოვრებლებისთვის. ხანგრძლივი და ცივი ზამთრის გათვალისწინებით, ის ნაწილობრივ აკომპენსირებს მაღალ კომუნალურ გადასახადებს.
2017 წლიდან ახალქალაქის მუნიციპალიტეტის მცხოვრებლები, როგორც მაღალმთიანი რეგიონის ბინადრები, სარგებლობენ ელექტროენერგიის შეღავათიანი ტარიფით. მოხმარებული ელექტროენერგიის 50% სუბსიდირდება, მაქსიმუმ 100 კვტ/სთ-მდე. ეს ნიშნავს, რომ 200 კვტ/სთ-მდე მოხმარების შემთხვევაში, საფასურის 50% იფარება, ხოლო 200 კვტ/სთ-ზე მეტი მოხმარებისას — იფარება ფიქსირებული 100 კვტ/სთ-ის ღირებულება (დაახლოებით 19 ან 25 ლარი). ამასთან, სუბსიდია იანგარიშება იმ ტარიფით, რომლითაც ხდება აბონენტის მთლიანი მოხმარების დაანგარიშება.
2. დანამატი პენსიაზე
საქართველოში 70 წლამდე ასაკის პენსიონერები იღებენ 370 ლარს, ხოლო მთიან რეგიონებში — 444 ლარს. 70 წლისა და უფროსი ასაკის მოქალაქეების პენსია შეადგენს 495 ლარს, მთიან რეგიონებში კი — 594 ლარს.
სხვაობა, შესაბამისად, შეადგენს 74 ლარსა და 99 ლარს.
თუმცა, ახალქალაქის მუნიციპალიტეტში გათბობის სეზონი 7-8 თვეს გრძელდება, მაშინ როცა სხვა რეგიონების უმეტესობაში ის დაახლოებით სამი თვეა. ერთოთახიანი ბინის გათბობა თვეში დაახლოებით 100 ლარი ჯდება, კერძო სახლის შემთხვევაში კი — დაახლოებით 200 ლარი ან მეტი. ფაქტობრივად, პენსიის დანამატის დიდი ნაწილი მხოლოდ გათბობის დამატებითი ხარჯების დაფარვას ხმარდება.
მაღალმთიან რეგიონებში გულ-სისხლძარღვთა დაავადებების გავრცელების გათვალისწინებით (რაც მუდმივ მედიკამენტოზურ მკურნალობას მოითხოვს), საპენსიო დანამატი ვერ აუმჯობესებს პენსიონერების ცხოვრების დონეს, არამედ მხოლოდ ნაწილობრივ აკომპენსირებს კლიმატურ გავლენას. ის არ ქმნის რეალურ სოციალურ ეფექტს.
3. საგადასახადო შეღავათები
სახელმწიფოს მიერ მაღალმთიანი რეგიონების განვითარებისთვის დაწესებული საგადასახადო შეღავათები დიდი ხანია გადახედვას საჭიროებს.
საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 82-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, მაღალმთიანი დასახლების მუდმივი მაცხოვრებლები, რომლებიც დასაქმებულნი არიან კერძო ორგანიზაციებში, თავისუფლდებიან საშემოსავლო გადასახადისგან წლიურ 6000 ლარამდე მიღებულ შემოსავალზე.
საჯარო სექტორში დასაქმებულები, რომლებსაც ჰყავთ სამი ან მეტი 18 წლამდე ასაკის შვილი, თავისუფლდებიან საშემოსავლო გადასახადისგან 3000 ლარამდე შემოსავალზე, ხოლო ერთი ან ორი შვილის მყოლე მშობლები ამ თანხიდან იხდიან გადასახადის 50%-ს.
თუმცა, ინფლაციისა და ხელფასების ზრდის გათვალისწინებით, ამ შეღავათების რეალური ღირებულება საგრძნობლად შემცირდა. თუ ადრე, 1000 ლარიანი ან უფრო ნაკლები ხელფასის პირობებში, 6000 ლარიანი დაუბეგრავი ზღვარი ნაწილდებოდა ექვს ან მეტ თვეზე, 2000-3000 ლარიანი ხელფასის შემთხვევაში ეს ლიმიტი 2-3 თვეში იწურება.
უფრო მეტიც, ხელფასების მატებას თან სდევდა ფასების ზრდა პროდუქტებზე, მომსახურებასა და კომუნალურ გადასახადებზე, რაც იმას ნიშნავს, რომ ამ ყველაფერს მცირე გავლენა ჰქონდა ცხოვრების ხარისხის გაუმჯობესებაზე. შედეგად, შეღავათები ოფიციალურად არსებობს, მაგრამ მათი ეკონომიკური ეფექტი მინიმალური გახდა.
4. დღგ-ის პრობლემა მცირე ბიზნესისთვის
დღგ-ის გადამხდელთა სავალდებულო რეგისტრაციის ზღვარი კვლავ დაბალია — წლიური 100 000 ლარის ბრუნვა. თუ ეს თანხა გადააჭარბებს, მეწარმე ვალდებულია გახდეს დღგ-ის გადამხდელი.
მაღალმთიანი რეგიონის მცირე ბიზნესისთვის ეს სერიოზული ტვირთია. საქმიანობის გაფართოების ნაცვლად, ბევრი მეწარმე იძულებულია ხელოვნურად შეზღუდოს ბრუნვა, რათა დაწესებულ ლიმიტს არ გადასცდეს. ეს სისტემა აფერხებს ბიზნესის განვითარებას და არ ახალისებს მას. ინფლაციის გათვალისწინებით, წლიური 100 000 ლარის ბრუნვა ბიზნესისთვის უკვე უმნიშვნელო თანხაა.
ამასთან, შრომისუნარიანი მამაკაცის საარსებო მინიმუმი 2026 წლის დასაწყისისთვის დაახლოებით 283 ლარს შეადგენს, რაც თავისთავად აჩვენებს, თუ რამდენად შეზღუდულია მოსახლეობის რეალური შემოსავლები.
5. წყალმომარაგება: მაღალმთიანი რეგიონის სტატუსი არ მოქმედებს
ახალი წლის შემდეგ, „საქართველოს გაერთიანებული წყალმომარაგების კომპანია“ აქტიურად აყენებს წყლის მრიცხველებს ახალქალაქის მუნიციპალიტეტის იურიდიული პირებისთვის. ამის შემდეგ პროცესი შესაძლოა გავრცელდეს სხვა აბონენტებზეც — ფიზიკურ პირებზე.
ამ შემთხვევაში მაღალმთიანი რეგიონის სტატუსი პრაქტიკულად იგნორირებულია. თუმცა, სწორედ წყალმომარაგების სფეროშია საჭირო მხარდაჭერის დამატებითი მექანიზმები. ზამთარში რეგიონში ტემპერატურა -20 გრადუსამდე ეცემა, რაც მაცხოვრებლებს აიძულებს წყლის ონკანი ღია დატოვონ, რათა მილები არ გაიყინოს. ეს საგრძნობლად ზრდის მრიცხველით გადასახადს, იმის გათვალისწინებით, რომ იურიდიული პირებისთვის 1 კუბური მეტრი წყალი 4,30 ლარი ღირს.
მაღალმთიანი რეგიონის სტატუსი არ ეხება არც წყლისა და არც გაზის გადასახადებს. მიუხედავად იმისა, რომ ახალქალაქის მუნიციპალიტეტში ზამთარი დაახლოებით შვიდი თვე გრძელდება, სატარიფო პოლიტიკა არ ითვალისწინებს რეგიონის მკაცრ კლიმატურ პირობებს.
6. ბუნებრივი აირი: მაღალმთიანი რეგიონის სტატუსი არ გამოიყენება
ფიზიკური პირებისთვის 1 კუბური მეტრი ბუნებრივი აირის ღირებულება შეადგენს 0.5238 ლარს, ხოლო იურიდიული პირებისთვის — 0.9 ლარზე მეტს. ასეთი ხანგრძლივი გათბობის სეზონის პირობებში, გაზის ხარჯები მნიშვნელოვან ტვირთად აწვება ოჯახურ ბიუჯეტს.
მაღალმთიანი რეგიონის სტატუსი არ მოქმედებს არც წყლისა და არც ბუნებრივი აირის გადასახადის გადახდისას. მიუხედავად იმისა, რომ ახალქალაქის მუნიციპალიტეტში ზამთარი დაახლოებით შვიდი თვე გრძელდება, სატარიფო პოლიტიკა არ ითვალისწინებს რეგიონის მკაცრ კლიმატურ პირობებს.
ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, შეიძლება დავასკვნათ, რომ მაღალმთიანი რეგიონის სტატუსმა დიდწილად დაკარგა ეფექტიანი განვითარების ინსტრუმენტის ფუნქცია. შეღავათების ინდექსირება არ ხდება ინფლაციის გათვალისწინებით, ზღვრები უცვლელი რჩება, მაშინ როცა მოსახლეობის რეალური ხარჯები იზრდება.
