ხუთშაბათს და პარასკევს ირანში გამართული საპროტესტო აქციები უკვე ათობით ქალაქში გავრცელდა. ხელისუფლებამ ინტერნეტი გათიშა, თუმცა, გათიშვამდე სოციალურ მედიაში შეტაკებების, სამთავრობო შენობების დაწვისა და ძეგლების ნგრევის ამსახველი უამრავი ვიდეო და ფოტო გამოჩნდა.
ბოლო 24 საათის მნიშვნელოვანი მოვლენები:
ირანში საპროტესტო აქციები, რომლებიც ჯერ კიდევ 28 დეკემბერს დაიწყო, მეორე კვირის მიწურულს ახალი ძალით განახლდა. „ბი-ბი-სის“ ვერიფიკაციის სამსახურმა და სპარსულმა სამსახურმა გააანალიზეს და დაადასტურეს მასობრივი აქციების ამსახველი ვიდეომასალის ავთენტურობა ირანის თითქმის ყველა რეგიონის 60-ზე მეტი დასახლებული პუნქტიდან. ხუთშაბათიდან მათ კიდევ 16 ახალი ქალაქი დაემატა.
ბევრ ვიდეოში ასახულია მომიტინგეების შეტაკებები ძალოვნებთან, ალმოდებული ადმინისტრაციული შენობები და ისლამური რესპუბლიკის ხელისუფლების მიერ აღმართული ძეგლების დამხობა.
აშშ-ში მომუშავე უფლებადამცველი ორგანიზაცია Human Rights Activist News Agency (HRANA) აცხადებს, რომ მიიღო ინფორმაცია აქციების სულ მცირე 48 დაღუპული მონაწილისა და 14 მოკლული ძალოვანის შესახებ.
დევნილობაში მყოფი ირანული უფლებადამცველი ორგანიზაცია Iran Human Rights, რომელიც ნორვეგიაში მუშაობს, ამტკიცებს, რომ 29 დეკემბრიდან მოყოლებული უკვე მოკლულია დემონსტრაციების 51 მონაწილე, მათ შორის — ცხრა ბავშვი.
„ბი-ბი-სის“ სპარსულმა სამსახურმა ამ დროისთვის შეძლო სიკვდილის ფაქტის დადასტურება და 22 მოკლულის ვინაობის დადგენა.
პარასკევს, ირანის თეოკრატიის უზენაესმა ლიდერმა, აიათოლა ალი ხამენეიმ, სატელევიზიო მიმართვისას განაცხადა, რომ საპროტესტო აქციების მონაწილეები მხოლოდ აშშ-ის პრეზიდენტის, დონალდ ტრამპის ასიამოვნებას ცდილობენ. „ვანდალების ხროვა თეირანიდან და სხვა ადგილებიდან ქუჩებში გამოვიდა და საკუთარ ქვეყანაში შენობებს ანგრევს მხოლოდ იმისთვის, რომ აშშ-ის პრეზიდენტი ასიამოვნოს, — განაცხადა ხამენეიმ. — გამოუცდელი და უპასუხისმგებლო ადამიანები მას ენდობიან და მისი სურვილების შესაბამისად მოქმედებენ. ისინი ნაგვის ურნებს ცეცხლს უკიდებენ, რათა ის ასიამოვნონ“.
„იცოდეს ყველამ, — განაგრძო ირანის უზენაესმა ლიდერმა, — რომ ისლამური რესპუბლიკა რამდენიმე ასეული ათასი კეთილშობილი ადამიანის მიერ დაღვრილი სისხლის ფასად დაფუძნდა და ის მათ წინაშე, ვინც მას უარყოფს, უკან არ დაიხევს“.
პარასკევს მკაცრი განცხადებით გამოვიდა ირანის ეროვნული უსაფრთხოების უმაღლესი საბჭოც. მან მომხდარში აშშ და ისრაელი დაადანაშაულა და საპროტესტო აქციების დაუნდობლად ჩახშობა დააანონსა. ამ მღელვარების ინიციატორებად, რომელიც რიალის კურსის დაცემისა და კატასტროფული ინფლაციის გამო დაიწყო, ირანის ეროვნული უსაფრთხოების უმაღლესმა საბჭომ „სიონისტური რეჟიმი [ანუ ისრაელი] და მისი ნათლიმამა აშშ“ დაასახელა. ხუთშაბათს საღამოს მთელ ირანში ინტერნეტი გაითიშა. პარასკევს ირანის ხელისუფლებამ დაადასტურა, რომ ქსელი მათ „ქვეყანაში შექმნილი ვითარების გამო“ გამორთეს.
ირანში ძირითადი სოციალური ქსელები – X, Facebook, Instagram და Telegram – უკვე დაბლოკილი იყო, მაგრამ ბევრი ირანელი მათ VPN-ების საშუალებით იყენებდა. ახლა საერთოდ არ არის კავშირი. გათიშვის მიუხედავად, აიათოლა ხამენეის ვიდეოები კვლავ ჩნდება X-ზე.
BBC-ის სპარსული ტელევიზიის წამყვანმა, პარიზად ნობახტმა, BBC World Service-თან ინტერვიუში განაცხადა, რომ მისი ინფორმაციით, სატელეფონო კავშირიც კი გათიშულია, რაც ირანიდან გამომავალი მწირი ინფორმაციის გადამოწმებას უკიდურესად ართულებს.
მისი თქმით, ზოგიერთი ვიდეო კვლავ ჩნდება ონლაინ, სავარაუდოდ, იმიტომ, რომ ირანელთა მცირე რაოდენობას აქვს წვდომა Starlink-ის სატელიტურ ქსელზე.
ნობახტმა დაამატა, რომ ირანელ ჟურნალისტებს უჭირთ საზღვარგარეთ მუშაობაც კი, რადგან ბევრს ნათესავები ჰყავს ირანში.
„ბევრ ჩვენგანს ერთხელ მაინც ჰყავდა ნათესავები დაკითხული“. ბევრს ნათესავები ჰყავს დაპატიმრებული“, – თქვა ნობახტმა.
ტრამპი კვლავ გვპირდება ჩარევას.
აშშ-ის პრეზიდენტმა დონალდ ტრამპმა გუშინ კიდევ ერთხელ გაიმეორა, რომ შეერთებული შტატები მზადაა დარტყმა მიაყენოს ირანის ხელისუფლებას – ტრამპმა არ დააკონკრეტა, თუ როგორ.
„მე ვუთხარი მათ, რომ თუ ისინი დაიწყებენ ადამიანების მოკვლას, რასაც ისინი ჩვეულებრივ აკეთებენ ამ არეულობების დროს და მათ ბევრი არეულობა აქვთ, თუ ამას დაიწყებენ, ჩვენ ძალიან ძლიერად დავარტყამთ მათ“, – თქვა ტრამპმა ხუთშაბათს რადიო ინტერვიუში.
გასულ შაბათ-კვირას ტრამპმა უკვე დაჰპირდა ირანში მომიტინგეების დახმარებას, თუ ხელისუფლება დაიწყებდა მათ მოკვლას.
იმ დროს ადამიანის უფლებათა დამცველებმა ექვსი ადამიანის დაღუპვის შესახებ განაცხადეს; ახლა, მათი თქმით, სულ მცირე ორმოცდაათი ადამიანი დაიღუპა.
ამასობაში, ირანის შაჰის, რომელიც 1979 წელს გადააყენეს, აშშ-ში მაცხოვრებელმა რეზა ფეჰლავიმ, 1979 წელს გადაყენებული ირანის შაჰის ვაჟმა, ტრამპს მოუწოდა ჩარეულიყო ირანში მიმდინარე მოვლენებში.
„ბატონო პრეზიდენტო, მოგიწოდებთ, სასწრაფოდ მიაქციოთ ყურადღება, მხარი დაუჭიროთ და იმოქმედოთ“, – დაწერა ფეჰლავიმ პარასკევს X ქსელში.
„მოვუწოდე ხალხს, გამოსულიყვნენ ქუჩაში და ებრძოლათ თავისუფლებისთვის და უბრალოდ, თავიანთი მასებით ჩაეხშოთ უსაფრთხოების ძალები“, – განაგრძო ფეჰლავიმ. „ერთ საათში ხალხი ისევ ქუჩაში გამოვა. გთხოვთ, დაგვეხმაროთ“.
ბაზრის გაფიცვიდან ქვეყნის მასშტაბით არეულობამდე
ირანში მიმდინარე საპროტესტო ტალღა დაიწყო, როგორც პროტესტი მთავრობის ეკონომიკური პოლიტიკის წინააღმდეგ. დეკემბრის ბოლოს პირველებს შორის, ვინც ღიად გააპროტესტა, იყვნენ თეირანის დიდი ბაზრის ვაჭრები. რიალის ყოველდღიური რყევების პროტესტის ნიშნად, მათ დახურეს მაღაზიები და ქუჩაში გავიდნენ, მოითხოვეს მთავრობის ჩარევა და ბაზრების სტაბილიზაცია.
მალევე, საზოგადოების სხვა ფენების წარმომადგენლები შეუერთდნენ საპროტესტო აქციებს. ეკონომიკური ლოზუნგები სწრაფად გადაიქცა პოლიტიკურ ლოზუნგებად, მათ შორის ისლამური რესპუბლიკის სრულად გაუქმების მოთხოვნები.
სტუდენტები, მცირე ბიზნესის მფლობელები და მოსახლეობის სხვა ფენების წარმომადგენლები მთელი ქვეყნის მასშტაბით ქუჩებში გამოვიდნენ. ძალიან მალე, დემონსტრაციებზე კვლავ გაისმა ირანის უზენაესი ლიდერის წინააღმდეგ მიმართული ლოზუნგები.
ბოლოს მსგავსი მასშტაბის არეულობა ირანში სამი წლის წინ მოხდა, მაჰსა ამინის გარდაცვალების შემდეგ, რომელიც მორალის პოლიციამ დააკავა. შემდეგ ირანი 1979 წლის ისლამური რევოლუციის შემდეგ ყველაზე მასშტაბურ საპროტესტო ტალღაში მოექცა.
ამ საპროტესტო აქციებმა ისლამური რესპუბლიკის საძირკველი შეარყია, მაგრამ საბოლოოდ ძალის გამოყენებით ჩაახშეს.
BBC-ის რეპორტაჟი
