შუშან ავაგიანი ახალციხის მუნიციპალიტეტის სოფელ დიდ პამაჩში ცხოვრობს. ის ქმნის სილამაზეს თავის გარშემო და ამზადებს გემრიელ ნამცხვრებსა და კერძებს. 70 წლის შუშანი მუდმივად ცხოვრობს საქართველოში, მაგრამ მას მოქალაქეობა არ აქვს, თუმცა სამჯერ სცადა მისი აღდგენა. ქრონიკული დაავადების გამო, მოქალაქეობის არქონის გამო, მას არ შეუძლია სახელმწიფო ჯანდაცვის პროგრამებით სარგებლობა.
სოფელი, სადაც ოდესღაც ბაღიდან ხილისა და ბოსტნეულის გადასატანად საბაგირო გზა ფუნქციონირებდა, ახლა ჩვეულებრივი ცხოვრებით ცხოვრობს: შრომისუნარიანი მამაკაცები გაზაფხულზე რუსეთში მიდიან სამუშაოდ და ზამთარში ბრუნდებიან, ხოლო ქალები და დარჩენილი მამაკაცები ყოველდღიურ სასოფლო-სამეურნეო სამუშაოებს ასრულებენ. დღეს აქ დაახლოებით 165 ოჯახია, ზოგიერთი ოჯახი ზამთარში სხვა ადგილებში ცხოვრობს და გაზაფხულსა და ზაფხულში ბრუნდება.
შუშან ავაგიანი ცხოვრობს და ქმნის საკუთარ სილამაზეს თვალწარმტაც ბუნებაში, რომლის ნაწილიც მეტს პამაჩია. სხვადასხვა დროს სხვადასხვა ხელნაკეთობებით იყო დაკავებული, თუმცა ამჟამად დაინტერესებულია საბნებისა და სხვა თეთრეულის დამზადებით პაჩვორკის სტილში (ფერადი ქსოვილების გამოყენებით). ის ძმისშვილებისა და დისშვილებისთვის კერავს. ის აქ მარტო ცხოვრობს და პარკინსონის დაავადებით იტანჯება.
მან სამჯერ შეიტანა საქართველოს მოქალაქეობაზე განაცხადი, მაგრამ უშედეგოდ. თუმცა, მისი სოფლის ეს ერთგული მცხოვრები ამ იდეაზე არ ნებდება და 2026 წლის თებერვალში ხელახლა განაცხადის შეტანას გეგმავს.
„ეს მჭირდება. უპირველეს ყოვლისა, ეს ჩემი სამშობლოა, აქ უნდა ვიცხოვრო. სხვაგან არსად მაქვს საცხოვრებელი. მუდმივად აქ ვცხოვრობ, ექიმები მჭირდება. ჩემი სამედიცინო მომსახურება ძალიან ძვირია. ჩემი მედიკამენტები ძალიან ძვირი სიამოვნებაა.“
გაურკვეველია, რატომ ეუბნებიან მას მოქალაქეობაზე უარს.
„ამბობენ, რომ კავშირი არ არის დადასტურებული, მაგრამ როგორ არ არის დადასტურებული? აქ ვცხოვრობ, მუდმივად აქ ვხარჯავ ფულს, აქ ვყიდულობ, სხვადასხვა მომსახურებაში ვიხდი.“
ბოლო გასაუბრება 2025 წლის 14 აგვისტოს ჰქონდა, მაგრამ ეს მისი მესამე უარი იყო მოქალაქეობაზე. შუშანი ჯანმრთელობის მიზეზების გამო გამოცდისგან გათავისუფლდა.
შუშან ავაგიანს სამშობლოსთან კავშირი არასდროს დაუკარგავს.
შუშანის ცხოვრება ისე იყო მოწყობილი, რომ მან ახალგაზრდობა ოჯახს მიუძღვნა. მათი კეთილდღეობის უზრუნველსაყოფად, მან სახლი დატოვა და მამასთან ერთად რუსეთში წავიდა, რათა ფული ეშოვა და და-ძმა არჩენოდა, განათლება და უსაფრთხო ცხოვრება მიეწოდებინა, რადგან რთულ წლებში პატარა სოფელში ამის გაკეთება რთული იყო. მოგვიანებით, როდესაც ყველაფერი ნორმალურად დაბრუნდა, შუშანი თავის სოფელში დაბრუნდა, მშობლებთან ცხოვრობდა და მათზე ზრუნავდა. თუმცა, ქვეყანაში მისი დაბრუნება არ მიიღეს: ის უკვე უცხოელად ითვლებოდა, რადგან რუსეთის მოქალაქეობა დაშლის შემდეგ მიიღო. მას საქართველოში ბინადრობის ნებართვა აქვს, მაგრამ ის მხოლოდ ოთხი ან ხუთი წლის წინ მიიღო, ამიტომ მას არ აქვს ქართული პენსიის ან სამედიცინო მომსახურების უფლება.
„ოჯახს უნდა დავხმარებოდი. მამაჩემის თანაშემწე ვიყავი. პირადი ცხოვრებისთვის დრო არ მქონდა. არ მქონდა დრო, რომ გავჩერებულიყავი და საკუთარ ცხოვრებაზე მეფიქრა“, – ამბობს შუშან ავაგიანი.
შუშანს კარგი, უსაფრთხო ბავშვობა ჰქონდა. მას ახსოვს, როგორ დაჰყავდა მამამისი მათ ყოველთვის ერევანში დასასვენებლად. ისინი სასტუმროში რჩებოდნენ, რომლის შეძენაც ყველას არ შეეძლო. გარეთ სადილობდნენ. მამამისი ტანსაცმელზე არ ზოგავდა. ფულს შოულობდა და შვილებზე ხარჯავდა დაუზოგავად. მამამისს სარგისი ერქვა, მაგრამ სეგოს ეძახდნენ. მაგრამ მოგვიანებით, როდესაც ბავშვები წამოიზარდნენ, ცხოვრება გართულდა.
შუშანის რუსული პენსია სოფელში საცხოვრებლად საკმარისი არ არის, რადგან მას მუდმივად უწევს წამლების ყიდვა, სახლის გათბობა და დის შვილებისა და შვილიშვილებისთვის საჩუქრების მომზადება. მისი ძმა, რომელიც მოსკოვში ცხოვრობს, დას ეხმარება, როდესაც მას ფინანსური დახმარება სჭირდება.
„ბევრი რამ მინახავს და ცოტათი შემიძლია დავკმაყოფილდე“.
შუშან ავაგიანი ფინანსურ სირთულეებს არ უჩივის. მისი მთავარი მიზანია ქვეყანაში მოქალაქეობის მიღება. ის დარწმუნებულია, რომ მეოთხედ წარმატებას მიაღწევს.
